Getippte Protokolle des Kirchenrates

der altreformierten Gemeinde (a) in Emden, 1856 bis 1866

Mit erläuternden Einführungen

von Pastor Dr. Gerrit Jan Beuker, Hoogstede

Zurück zur homepage von Dr. Beuker

Die Protokolle des ersten Kirchenrates der altreformierten Gemeinde in Emden sind wieder aufgetaucht. Sie befinden sich im Archiv der Evangelisch-freikirchlichen Gemeinde Emden und wurden in den letzten Jahren ausgewertet. Die Gemeinde Emden ist am 11. April 1991 135 Jahre alt geworden. Das ist Anlaß genug, ein wenig Rückschau zu halten. Im Folgenden finden sich zuerst eine Auswertung der Kirchenratsprotokolle der Gemeinde Emden von 1856 – 1866 und sodann die gesamten getippten Protokolle.

Die Evangelisch-altreformierte Gemeinde Emden wurde am 11. April 1856 im Hause des Philippus Meijer gegründet. Pastor C. van den Oever aus Rotterdam führte den ersten Ältesten Philippus Meijer und den ersten Diakonen Bronger Janssen Bronger in ihre Ämter ein. Zuerst kam jeden Monat einmal für einige Tage ein Pastor aus den Niederlanden, etwa R.K. Kamans aus Idskenhuizen, J. Plug aus Zwartsluis oder H. v.d. Oever aus Oudvossemeer in Zeeland. Anfang 1857 wurde R.G. Kamans als Pastor berufen sowie P.G. Eekhof als Ältester und J.F. Reinders als Diakon zusätzlich in den Kirchenrat gewählt Sowohl das Konsistorium in Aurich als auch das Ministerium in Hannover verweigerten dem Niederländer Kamans Ende 1857 das Bürgerrecht. Er konnte sein Amt nicht antreten. Die Gemeinde bezahlte ihn wohl eine Zeitlang.

Die Gemeinde selbst zerbrach an der harten Haltung des Staates. Einige wollten weiter Pastor Kamans haben, andere sahen keine Möglichkeit in diese Richtung. Ältester Meijer legte über den Streitigkeiten sein Amt nieder. An seiner Stelle wurde der Diakon P.G. Eekhoff Ältester und statt dessen J. Veen Diakon.

1858 kam die Gemeinde bei M.J. Bakker zusammen, dessen Haus für die Versammlungen bald zu klein wurde. Im Mai kaufte man ein "Grundstück, 100 mal 40 Fuß groß, nördlich vom Benningshof, westlich von Witwe Korte", der dieses Land ursprünglich gehörte und "östlich des Weges".

Im Oktober 1858 ging eine Bittschrift an den König; Ältester Eekhoff hielt wie schon vorher Ältester Meijer die Predigt im Gottesdienst meistens selber. Vom Februar bis August 1859 arbeitete Pastor R.G. Kamans jr. ohne Aufenthaltsgenehmigung in Emden. Man kaufte ein Haus in der Großen Osterstraße, das am 17.07.1859 als Kirche in Gebrauch genommen wurde. Die altreformierte Kirche in Emden steht noch heute an dieser Stelle, Osterstraße 35 -37.

In der Zeit von September 1859 bis April 1860 gibt es keine Aufzeichnungen des Emder Kirchenrates. Der größte Teil der Gemeinde schloss sich in dieser Zeit den Altreformierten der Grafschaft und Ostfrieslands an.

In den Niederlanden trennten sich in dieser Zeit Pastor C. van den Oever, seine beiden Söhne, die Pastoren H. und A. van den Oever und Pastor Keulemans von den Kreuzgemeinden. Sie bildeten eine eigene unabhängige altreformierte Splittergruppe.

Zwischen dem 22. bis 29. April 1860 richtete Pastor H. van den Oever in Emden neben der altreformierten Gemeinde, in der Pastor J.B. de Beer vom 5. August 1860 bis zum 2. Mai 1867 tätig war, eine zweite sogenannte "van den Oever Gemeinde" ein. Ihre Geschichte wird jetzt weiter anhand ihrer Kirchenratsprotokolle beschrieben.

Die oben genannten Ältesten Bronger und Eekhoff waren altreformiert geworden. Die beiden früheren Diakonen J. F. Reinders und J.C. Veen wurden Älteste der "Van-den-Oever-Gemeinde, J. Remmers und H.D. Kattenhorn Diakone. Diese versammelten sich bei P.U. oder P.H. Korte, Benningshof. Die Unkosten der kleinen Gemeinde wurden zum Teil von den Niederlanden aus getragen.

Die "van den Oever Gruppe" verhandelte mit den Altreformierten vor Ort über das Kirchengebäude und erhielt im Herbst 1860 die dafür bezahlten Gelder ebenso wie Kirchenbücher und -papiere, Abendmahlsgerät und anderes zurück.

Pastor Keulemans aus Zwartsluis wurde Konsulent der Gemeinde. Er erhielt im Oktober 1860 einen Ruf nach Emden und lehnt ihn im Dezember ab. Am 5.2.1861 wurde unter Leitung seines Vaters C.v.d. Oever H. van den Oever als Pastor berufen. Er predigte zwischendurch einige Male in Emden und nahm am 1.4.1861 den Ruf an. Offensichtlich mietete oder kaufte er selbst eine Wohnung, in der auch die Gottesdienste gehalten wurden. Die von der Gemeinde gestellte Wohnung schlug er aus. Die Gemeinde mietete die Kirche für zehn Jahre von ihrem Pastoren H. van den Oever.

Schon im Oktober 1861 gab es größte Probleme. Eine Reihe Briefe gingen zwischen Emden und den Niederlanden hin und her. Das Ergebnis war: Pastor H. van den Oever setzte den ganzen Kirchenrat bis auf den Diakonen J. Remmers ab. Einige Gemeindeglieder wandten sich an den Vater ihres Pastoren, an Pastor C. van den Oever in Rotterdam, was ihnen teuer zu stehen kam: sie wurden aus der Gemeinde ausgeschlossen. Die Polizei musste für Ruhe und Ordnung unter den Gemeindegliedern sorgen.

M.R. Saadhoff wurde Ältester, C.J. Meijer zusätzlicher Diakon. In Zukunft sollten alle Beschwerden nur noch schriftlich beim Kirchenrat eingereicht werden.

Pastor van den Oever versuchte das Kirchengebäude auf die Gemeinde übertragen, ein Pastor H. Cramer in Emden eine M. Kirchhoff zu heiraten. Beides war nicht möglich.

Wieder gingen Bittschreiben an Stadt und König. Diese Schreiben wurden sogar gedruckt und in der Öffentlichkeit verbreitet. Der Magistrat Emden erkundigte sich am 17.09.1862 nach den Verhältnissen der Gemeinde.

November 1862 wurden Kirche und Pastorat dann doch auf die Gemeinde überschrieben. Dezember 1862 wurden H.W. Müller zum Ältesten und R.B. Lübbers sowie K.J. Stapela zu Kirchmeistern ernannt. Es fand keine Wahl statt!

Pastor H.v.d. Oever entschied sich am 4.1.1863, einem Ruf nach Poortvliet in den Niederlanden zu folgen. Pastor H. Cramer war Konsulent der Gemeinde, Pastor Samuel C. de Haan ans Alblasserdam erhielt den Ruf. Am 8.3.1864 trat dieser sein Amt in Emden an, während van den Oever sich am selben Tag verabschiedete.

Mit de Haan kam die Gemeinde wieder in ruhigeres Fahrwasser. Die "Van den Oever Gemeinden" wurden in den Niederlanden wieder in Klassen (Bezirke) eingeteilt. 12 Gemeinden in drei Klassen gehörten ihnen an. Apeldoorn, Lunteren, Meppel, Zwartsluis und Emden bildeten die nördliche Klassis. In Emden wurde ein neues Gliederbuch angelegt und frühere abgeschnittene oder "abgefallene" Glieder wieder aufgenommen.

Danach erfahren wir im Emder Protokollbuch vor allem, was auf den übergeordneten kirchlichen Versammlungen (Klasses und Synoden) in den Niederlanden passierte. Die "Van den Oever Gruppe" zerfiel weiter, Vater und Sohn van den Oever entzogen sich bzw. wurden abgesetzt. In Emden wurde C.J. Meijer als Diakon entlassen und wenig später unter Kirchenzucht gestellt.

Emden führte Gespräche über den Wiederanschluss an die Kreuzgemeinden in den Niederlanden, die sich dort 1869 mit den Altreformierten vereinigten. Gleichzeitig gab es für Emden auch Angebote von altreformierter Seite und von den Ledeboerianern, einer anderen niederländischen Splittergruppe. Die Finanzen in Emden wurden saniert, eine Hypothek an van den Oever ausbezahlt und das Gliederbuch weiter in Ordnung gebracht.

Mit dem Januar 1865 wurde in der Baptistengemeinde Emden ein neues Protokollbuch angelegt. Das alte und vorliegende ist bis zu diesem Zeitpunkt abgeschrieben und also nur eine Kopie eines früheren Originals!

Im Februar 1865 wurde R. Bakker Diakon, nachdem J.F. Reinders vorher abgelehnt hatte. Im Sommer 1865 fand die Vereinigung Emdens mit den niederländischen Kreuzgemeinden nach einem Schuldbekenntnis von Gemeinde und Pastor statt.

Dezember 1865 wurde H.W. Müller durch Wiederwahl zum Ältesten bestellt und K.J. Stapela entsprechend zum Diakonen, R. E. Lübbers zum Kirchmeister und R.J. Remmers sein Assistent.

Im März 1866 heißt es im vorliegenden Protokoll, es gäbe "hierzulande ein Gesetz, oder mindestens geht vom Ministerium ein Befehl aus, daß jede Person sich zu einer Kirche bekennen muß". Darüber wird lang und breit diskutiert. Dabei geht es um "Zwangskonfirmation" und Kindertaufe (S. 87f)

Damit brechen die mir vorliegenden Fotokopien leider ab. S.C. de Haan und seine Gruppe schlossen sich den Baptisten an und bildeten den Grundstock der heutigen Evangelisch-freikirchlichen Gemeinde Emden.

Gerrit Jan Beuker

Copie van de notulen der Gereformeerde Gemeente onder het kruis
te Emden van af het jaar 1856 ... tot Ultimo December 1864

De grondslag of het begin der Gereformeerde onder het kruis te Emden, is aldus gelegd.

Nadat het den goeden God behaagd had, om sommige ledematen der Kerk licht en inzien te schenken in de Afwijking van de Algemeene en zich noemdende Gereformeerde Kerk, hoe dezelve afweek van de zuiverheid der leer en wel in de grondstukken derzelve: van de bediening der Sacramenten zoo als die door Christus waren ingesteld, als mede in het niet gebruiken van de Kerkelijke tugt en Christus als Koning der Kerk verwerpende, zoo gevoelden zij zich zelven verschuldigd volgens hunne belijdenis, zich van zulk een Kerkgenoodschap af te scheiden. De namen dezer perzoonen zijn het eerst opgeteekend in het Ledematen boek. Zij een langen tijd verkeerd hebbende als schapen die geen Herder hebben ja als eenzame musjes op het dak, wierden even gestigd en onderwezen in Gods woord, door den broeder Philippus Meijer welke de Heere daartoe lust en gave had geschonken. In zulk een weg bijna vier jaren verkeerd hebbende, konden zij niet langer leven in de scheiding van het geene God te zamen had gevoegd, namenlijk de prediking des Woords en de bediening der Sacramenten, en zogten eene vereeniging met zulken, welke in den regten weg stonden, houdende de instellingen der Dortsche Synode van 1618/19 Hiertoe boden zich de Christelijk Afgescheidene van Holland aan, doch dewijl ook die van het regte spoor der instellingen en der waarheid waren afgeweeken, zoo konde de broeder Ph. Meijer en de zijnen zich ook daarmede niet vereenigen, maar bekend wordende met de Gereformeerde kerk onder't kruis in Nederland, welke in alles getrouw was gebleven met de Leer, tugt en dienst der Vaderen, zoo was het dat de innige begeerte der broederen daarnaar uitging om met dezelve te vereenigen, zoo dat de broeder Phil. Meyer tot zulk een einde een brief schreef aan den WEW C.v.d. Oever, Leeraar der Gemeente te Rotterdam , met verzoek, om eens over te komen ten einde over deze gewichtige zaak te spreken en tot een gemeente gevestigd te worden in vereeniging met de Kerk. ZEW maakte hierover veel bezwaar, hetwelk hij door brieven ons bekend maakte, en scheen eerst niet zeer bereid om te komen. Dan de bezwaren zoo veel mogelijk weggenomen hebbende is, na vele zwarigheden, ZEW in ons midden over gekomen, op den 8 Julij des jaars 1856, op welken Avond de broeders zijn te zamen gekomen om met ZEW over de zaken te spreken, ten huize van den broeder Ph. Meyer, en na vooraf des Heeren aangezigt gezogt te hebben, heeft ZEW de voorwaarde en vereistens voorgesteld, de leden onderzogt en alzoo hebben zij ook opregt en opbenhartig betuigt, dat zij niets anders begeerden als op zulk eene wijze met de Kerk vereenigd te worden. Hierop heeft ZEW den volgenden Avond d.J. den 9 April de eerste predikatie hier in de stadt gedaan, over Ezeekiel 34 vs 12 en den volgenden Avond den 10d. weder gepredikt, uit 1 Petr. 2 vs 2 en na het eindigen der prediking die ledematen opentlijk de belijdenis afgenomen, en hen bevestigd. Den volgenden dag zijn zij overgegaan, onder aanroeping van des Heeren Naam, tot het kiezen van een Ouderling en een Diaken, dewijl de gemeente nog maar klein was, en is gebleken, dat met meerderheid van stemmen is verkoren, tot Ouderling, Philppus Meijer en tot Diaken, Bronger Janssen Bronger, en alzoo zijn dezelve dienzelfden avond den 11 April door genoemde Leeraar bevestigt in hun ampt, na voorgaande predikatie over Matth. 7 vs 6. Vervolgens is op den dag des Heeren den 13 April door denzelfden Leeraar, het Heilig Nagtmaal des Heeren onder ons bediend met veel zegen en onder een menigte van toehoorders meer dan de plaats konde bevatten, de Leeraar tot tekst gekozen hebbende Joh 11 vs 28 (De Meester is daar en Hij roept u). Des namiddags is weder gepredigt over Colossen 1 vs 12 en het sacrameents des doops bediend aan het kind van Harmanns Bronger en Catarina de Wij, het kind genoemd Elzina Angeneta (Bronger), en des Avonds is geoefend door den Ouderling Ph. Meijer, en alzoo is den ganschen dag met veel stigting en in de beste orde afgelopen, en wij moesten uitropeen "De Heere heeft groote dingen onders ons gedaan."
Daarna is door de Kerkenraad en de mansledematen onderling goedgevonden, om voortaan iedere maand een Leeraar te verzoeken onder ons te komen prediken, tot dat de Heere ons een zal aanwijzen welke voor ons herder en leeraar zoude kunnen zijn.

Dit alles alzoo behandeld zijnde, is de leeraar C.v.d. Oever des maandags den 14 April weder van ons tot de zijnen vertrokken.

Was getekekend
Philippus Meijer
Bronger Janssen Bronger

Nadat de WEW Ds. C.v.d. Oever het werk der stichting dezer Gemeente, en de Bondzegelen bediend had, heeft ZeW op ons verzoek beloften gedaan, te zullen zorgen, dat er elken maand een Leeraar zoude komen, om in ons midden het woord des levens te verkondigen.

Ten dien einde heeft ZEW, om aan zijne gedane beloften voldoening te geven, van Rotterdam eene brief gezonden aan den EW Ds. R.G. Kamans , Leeraar der Gem. J. C. te Idskenhuizen ( Prov. Vriesland) die aan dit verzoek en uitnoodiging voldoening gegeven heeft, en is den 30d April tot ons overgekomen, met voornemen, den volgenden dag, zijnde Hemelvaartsdag en den daarop volgende zondag het woord des levens te verkondigen, en heeft ZEW op den feestdag gepredikt, des voormiddags uit Hand 1 vs 9-11 en des Namidags, uit Matth. 11 v 5 l.l. "Den armen word het evangelie verkondigt" als ook heeft op verzoek gepredikt des vrijdags avonds, over Ruth 1 vs 16 "Uw volk is mijn volk en uwe God is mijn God" en eindelijk heeft ZEW des Zondags gepredikt, voormiddags uit Hoogl. 5 vs 16 "Al wat aan Hem is, is gansch begeerlijk" en des namiddags, uit 1 Sam. 30 vs 6 "Doch David sterkte zich in den Heere zijnen God".

Na het eindigen der prediking, mogt de leeraar vernemen dat zijn Dienstwerk niet ongezegend geeindigt was, zoo tot troost en bemoediging van des Heeren Bondsvolk, als ook dat zich nieuwe (Seite 4) leden aan de gemeente aansloten.

Eindelijk is dezen leeraar, na ons de beloften gedaan te hebben, van aan den WEW Ds Plug leeraar te Zwartsluis , te schrijven, en ZEW uit onzen naam uit te nodigen, om in het begin der maand Junij tot ons te komen om het word des levens te verkondigen, onder en na een hartelijk vaarwel en wederzijdsche aanbeveling aan den Troon der Genade van ons gescheiden, zijnde des namiddags 5 April

Was getekend
Philippus Meyer
Bronger Janssen Bronger

Op den 30d. Mei kwam tot ons, onzen broeder en Leeraar den WEW Heer J. Plug leeraar der Geref gem. te Zwartsluis Prov: Overijssel, en predikte den daaropvolgende Zondag zijnde den 1 Junij des voormiddags uit 1 Tim:1 vs 15a na de predikatie werden 15 ledemanten, na alvorens onderzogt te zijn, plegtig in de gemeente bevestigd, des namiddags predikte de leeraar uit Ezechiel 20 vs 37 de daarop volgende maandag uit Judas vs 3b des dingsdags uit Ruth 15 v 21-28 en des Woensdags uit Hebreen 2 vs 10.

Dat de Heere het gesprokene Zijn's Dienstknechts verder mag zegen tot bekeering van Zondaars en stigting en opbouwing van Zijn volk in het aller heiligste Geloof is onze wensch en bede. Nadat de leeraar op zich had genomen om Ds. Klinkert leeraar te Zwolle ten ontzent te verzoeken is ZEW des morgens den 5d Junij in liefde en vrede van ons gescheiden.

Was getekend
Philippus Meijer
B.J. Bronger

Nadat de ouderling Ph. Meijer een en andermaal aan Ds. Klinkert Pred: te Zwolle geschreven heeft, en zijn EW het verzoek dezer gemeentee wegens zijne drukke bezigheden niet kon voldoen, volgens ZEW brieven, die hij in antwoord schreef, zoo is de broeder Ouderling Ph: Meyer besloten, om de Pred. H.v.d. Oever ,van de gemeente Oudvossemeer in Zeeland te schrijven, en op welk verzoek ZEW den 10d Julij 1856 in deze is gekomen, en na eene ernstige doch korte ziekte die veel vrees in de gemeente veroorzaakte, heeft ZEW evenwel op Zondag den 13 Julij Gods Woord gepredikt, des voormiddags uit Matth. 8 vs 25 en des namiddags uit Hebr. 11 vs 30 en op den Avond van den 14 Julij uit Hozea 13 vs 9, den 15d uit Psalm 69 vs 33b, den 16d uit 2 Cor:13 vs 11b, en is aldus op den 17 Julij 1856 van ons in liefde en vrede gescheiden, in de toebede, dat de Heere ook zijnen arbeid door genade moge zegenen.

Was geteekend
Ph. Meijer
B.J. Bronger

1856, den 30 Julij

De Verhandelingen op de Kerkenkamer van de gehele gemeente bestaande tans in elf stemberegtigde ledematen om een leeraar te beroepen; en is besloten dat over die twee leeraars welke de meeste stemmen hebben verder (Seite 5) geloot zal worden volgens Hand: kap: 1.

Was niet getekend

1856, den 1 Aug.

Voor wij tot het beroepen van een Herder en leeraar zijn overgegaan, hebben wij eerst een biduur in de Kerk gehouden, en onze dienstdoende ouderling Ph. Meijer heeft tot tekst verkoren hebbende Psalm 25 v 4, de woorden onder opzien tot God verkondigd en met het gebed gezogt te hebben, met de beroeping voortgegaan, zijnde het lot gevallen op de WEW Heer H.v.d. Oever , welke dus van de gemeente als leeraar beroepen werd.

Was niet getekend

1856, den 14 Sept.

Ontvingen wij een brief van den WEW Heer H.v.d. Oever, dat ZEW na lang den Heere gevraagd te hebben, het beroep van Bierum heeft aangenomen en dus voor dit maal voor het beroep naar Emden bedankte. Waarna de gemeente voorts besloten heeft om van die drie nog staande gebleven Leeraaren een als onzen Leeraar te beroepen nam: de WEW Heeren Ds. C.v.d. Oever , Ds. R.G. Kamans en Ds. J.Plug .

den 15 Sept.

Voor wij met het beroep zijn voortgegaan, hebben wij een biduur in de Kerk gehouden, alwaar onze dienstdoende Ouderling Ph. Meijer tot tekst verkoren hebbende Psalm 34 v 6, het woord onder opzien tot God heeft gesproken.

Hierop zijn wij stemberegtigde ledematen, naar de Kerkenkamer gegaan ten huize van Ph. Meijer en na vooraf des Heeren aangezigt gezogt te hebben met de beroeping voortgegaan en is het lot gevallen op de WEW Heer R.G. Kamanss welke dus van de gemeente als Herder en leeraar beroepen werd.

was niet getekend

1856, den 17 Sept.

Ontvingen wij een brief van den WEW Heer H.v.d. Oever , dat ZEW naar Bierum ging om zondag den 21d aldaar te prediken, en als wij hem begeeren, dan kunnen wij naar Bierum schrijven dan wilde ZEW den 23d tot ons over komen; hierop heeft de kerkeraad de gemeente zaamgeroepen welke eenparig afwijzend heeft geantwoord.

Was niet getekend.

1857, den 3 February

De gemeente op de kerkenkamer vergadert, heeft besloten om Ds. WEW Heer R.G. Kamans in ons midden te roepen om de Sakramenten te bedienen, waarop ZEW den 12 hier gekomen is en Zevenmaal het woord des levens heeft verkondigt mitsgaders de Sakramenten van Doop en Avondmaal heeft bedient.

Was niet getekend

1857, den 13 Maart

Is in de Kerk van de gehele gemeente besloten, dat de Kerkenraad naar Aurich zoude gaarn naar de Land Drostij om te vernemen naar de papieren welke wij aan haar opgezonden hadden.

Was niet getekend

1857, den 16 Maart

De Gemeente in de Kerk vergadert heeft besloten om een Ouderling en (Seite 6) een Diaken te verkiezen nadat de dienstdoende Ouderling Ph. Meijer aan de geheele gemeente gevraagd of er iemand was die op leer of wandel iets aantemerken had doch hetwelk ieder met stilzwijgen heeft beantwoord.

Was niet getekend.

1857, den 2 April

Is door de Kerkenraad en twee leden van de gemeente in het bijzijn van den WEW Heer H.v.d. Oever besloten dat de Ouderling Ph. Meijer den 13 dezer mede zoude reizen naar de Classicale vergadering te Zwolle .

Was niet getekend.

1857, den 3 Mei

Is de gemeente in de kerk vergaderd om een Ouderling en een Diaken te kiezen en onder opzien tot God dat Hij de mannen des raads mogte aanwijzen is met de verkiezing voortgegaan en met meerderheid van stemmen verkoren tot ouderling P.G. Eikhoff en tot Diaken J.F. Reinders , en is alles in orde bevonden. De leeraar J. Plug werd verzogt om des zondags over te blijven om des Heeren Avondmaal te bedienen en de voormelde Broeders in hunne ampten te bevestigen aan welk verzoek door de leeraar is voldaan.

Was getekend.
Ph. Meijer ouderl. B.J. Bronger diaken
P.G. Eikhoff J.F. Reinders

1857, den 16 Junij

Is de kerkenraad vergadert geweest in het bijzijn van Ds J. Plug en nadat ZEW den Heere om licht en genade had aangeroepen, is de zaak van M. Schmidt verhandelt geworden, welke zich bezwaart had over het verkiezen eener Diaken, omdat hij van zijn profisorisch diakenschap was ontslagen en een ander door de Gemeente was verkoren. Dan nu is hij in bijzijn van de kerkeraad door Ds. Plug gevraagd of hij ook wat had in te brengen tegen de kerkeraad of de gemeente, waarop hij heeft geantwoord Neen, en wel met bijvoeging, dat hij nu aan alles verlochend was. Daarna is besproken geworden de zaak van de huisvrouw van M. Schmidt , nam: of die als lidmaat bij de gemeente konde worden aangenomen, terwijl zij na twee malen te zijn afgekondigt, de Sabbat nog heeft ontheiligt, door het koopen van waren. Dan nu kerkelijk vermaand zijnde, (Seite 7) hebben beijde daarover hartelijke belijdenis gedaan en beterschap beloofd hetwelk zij nu nog weer bij de kerkenraad in bijzijn van Ds. Plug hebben vernieuwd. Hierop is dan de huisvrouw van M. Schmidt met aller doestemming als lidmaat op en aangenomen.

Was getekend.
Ph. Meijer, Ouderlingen
P.G. Eikhoff
B.J. Bronger, Diaken
J.F. Reinders

1857, den 1 Julij

Is onder opzien tot God, door de Kerkenraad besloten, nog een verzoekschrift tot de Koning op te zenden, welk Request den 3 Julij van de kerkenraad is odnertekend en tot de Koning opgezonden.

Was niet getekend.

1857, den 25 Julij

Is er Kerkenraads vergadering gehouden in het bijzijn van Ds C.v.d. Oever en, nadat ZEW den Heere had aangeropen, is er besloten, dat wij de van Ds. Kamans ons toegezondene Leerrede over de woorden "Het is volbragt", zouden opzenden naar de Classis te Zwolle om te laten approberen en zoo dezelve werd goedgekeurt, aan de drukker onder volgend beding overgeven, nam: dat hij dezelve voor eigen rekeing moet overnemen en 25 Exemplaren aan Ds. Kamans kosteloos doen toekomen.

Was getekend.
Ph. Meijer, Ouderlingen
P.G. Eikhoff
B.J. Bronger, Diaken
T.F. Reinders

1857, den 7 August.

Is er een Algemeene Vergadering gehouden en nadat een psalm was gezongen en door de ouderling Meijer gebeden was, is er over afgestemd, of de ouderling Ph. Meijer nog langer zoude oefenen dan of er tweemaal op den dag des Heeren zoude gelezen worden, en zoo is er dan door meerderheid van stemmen besloten, dat Meyer oefenen zoude tot dat de Consulent Ds. H.v.d. Oever van Bierum zoude komen om de zaak nader te beslissen. Verder is er besloten dat er twee gedeputeerde naar den Koning zoude gezonden worden, waartoe verkoren zijn de ouderling Ph. Meijer en het gemeente lidmaat J.G. Veen, welke den 11d Augustus naar ZM de Koning zijn gegaan, die zich op Nordernei ophieldt, om de verzoeken, dat Z.M: ons met het Burgerregt van onzen beroepen leeraar mogt begunstigen, waarover wij tot hiertoe nog geen beslissend antwoord hebben ontvangen.

Was getekend
Ph. Meijer, Ouderl.
P.G. Eekhoff
B.J. Bronger, Diak.
J.F. Reinders

1857, den 26 August.

Is de Consulent Ds. H.v.d. Oever hier ter plaatse geweest en heeft met veel zegen het Nachtmaal des Heeren bedient en eenige malen het woord Gods, niet alleen tot veler genoegen, maar ook met veel zegen verkondigt en is den 3 September weder van hier naar de plaats zijner bestemming vertrokken.

Was getekend
Ph. Meijer, Ouderl.
P.G. Eekhoff
B.J. Bronger, Diaken
J.F. Reinders

1857, den 5 October

Is er Kerkeraads vergadering gehouden, en na vooraf den Heere te hebben aangeroepen is verhandelt het navolgende!

Ten eerste wordt besloten dat van nu af de kerkenraad den eersten Maandag van elke maand zal vergaderen. Verder werd besloten, nadat Ds. H.v.d. Oever zich aangeboden had om alle veertien dagen van Bierum over te komen en hier Godsdeinst te houden, dat dit tot zoolang zal bestaan, als er zooveel geld in de kerkenbusse ingezameld wordt bij het preeken van Ds. v.d. Oever, dat daarvan alle kosten kunnen worden bestreken, wan terwijl wij geen kassebestand hebben en de gemeente hierin niet kunnen lastig wezen, zoo moet het dadelijk ophouden als er niet zoveel vrijwillige gaven nat't preeken van Ds. H.v.d Oever worden ingezameld dat daarvan de kosten kunnen worden bestreken doch, als het de Heere mogt behagen de harten van onzen Overheid te besturen dat wij de vreiheid ontvingen om onzen beroepen Ds. R.G. Kamans onder ons te mogen hebben, houdt het regelmatig preeken van Ds. H.v.d. Oever dadelijk op.

En terwijl er nu niemand der gemeenteleden in de Kerkenraad verscheen om iets voor te dragen zoo is de vergadering met gebed gesloten.

Was getekend
Ph. Meijer, Ouderl:
P.G. Eekhoff
B.J. Bronger, Diak:
T.F. Reinders

1857, den 2 November

Is er kerkenraads vergadering gehouden, waarop niets bijzonders is voorgevallen. De vergadering is gesloten met psalmgezang en gebed door Ph. Meijer.

Was niet getekend.

1857, den 7 December

Is er kerkenraads vergadering gehouden, dewelke met gebed door de ouderling Ph. Meijer werd begonnen en is besloten, dat aan de behoeftige in en buiten de gemeente in zoo ver zij gewoonlijk onder de verkondiging des woords komen, een gave voor de winter zoude medegedeelt worden uit de armenkast. Hierop is de vergadering gesloten met psalmgezang en gebed door de ouderling Eekhoff.

Was getekend
Ph. Meijer, Ouderl.
P.G. Eekhoff,
B.J. Bronger, Diaken
J.F. Reinders

1857, den 18 December

Is er eene bijzondere kerkenraads vergadering gehouden, welke door de ouderling Eekhoff met gebed is aangevangen, omtrent de zaak van onzen beroepen leeraar R.G. Kamans , pred. te Idskenhuizen . Daar ons nu voor de tweede maal het burgerregt zoowel van het Consistorium in Aurich als ook van het Ministerium in Hannover is afgeslagen, zoo moesten wij dan beraden wat er in deze zaak te doen was, of nog een verzoekschrift aan het Ministerium zoude opgezonden worden, dan of wij ons nu van Ds. Kamans moesten afmaken. Daar ons de zaak zeer duister was en wij niet wisten, wat wij in deze doen moesten, zoo hebben wij eindelijk besloten om blindelings over de zaak aftestemmen, en zoo is het lot gevallen met drie tegen eenen stem dat wij ons van Ds. Kamans moesten afmaken. Hierop is de vergadering gesloten met het zingen van Ps. 68:1 en gebed door de ouderling Ph. Meijer.

Was getekend
Ph. Meyer, Ouderlingen
P.G. Eekhoff
B.J. Bronger, Diakenen
J.F. Reinders

1857, den 21 December

Is er weder kerkeraads Vergadering gehouden, dewelke met gebed door de Ouderling Meyer is geopent, en zijn er acht mansleden van de gemeente verschenen om reklamens tegen de kerkenraad in te brengen, over het laatst (Seite 9) genomen besluit omtrent onzen beroepene Leeraar R.G. Kamans , zie de Notulen van 18 Dec. boven. Daar vele van de gemeenteleden bezwaar hadden ingebragt over het afschrijven van Ds. Kamans, en liever wenschten dat er nog een verzoekschrift aan den Koning zoude gezonden worden, zoo heeft de kerkenraad zich onderworpen aan hetgene de meerderheid van stemmen zoude zeggen! Hierop is er verder onder de gemelde acht leden over afgestemd of er nog een brief aan den Koning zoude worden opgezonden dan of wij ons van Ds. Kamans moesten afmaken en werd gestemd met vijf tegen drie stemmen om nog een verzoekschrift optezenden. Daarna is de vergadering gesloten met het zingen van Ps. 42 vs 5 en gebed door den Ouderling Eekhoff.

Was getekend
PH. Meijer, Ouderlingen
P.G. Eekhoff
B.J. Bronger, Diakenen
J.F. Reinders

1858, den 4 Januarij

Is er kerkenraads vergadering gehouden, dewelke met gebed door den ouderling Meijer werd geopend, waarin niets bijzonders is voorgevallen, en terwijl niemand van de gemeenteleden is verschenen om iets tegen de kerkenraad intebrengen is de vergadering met Psalmgezang gesloten en gebeden door den ouderling Eekhoff.

Was getekend
Ph. Meijer, Ouderlingen
P.G. Eekhoff
B.J. Bronger, diakenen
J.F. Reinders

1858, den 1. Febr:

Heeft de Kerkenraad zich volgens orde en gewoonte verzamelt om de zaken der gemeente te regelen en is de vergadering geopend met gebed door de ouderling Meijer. Daarna is besloten dat er weder 1/4 deeljaars collecte voor Ds. Kamans bij de gemeente zoude gedaan worden volgens de vrijwillige verpligting van de gemeente om onzen beroepene leeraar te ondersteunen; hierop is de vergadering met psalmgezang en gebed door den ouderling Mijer gesloten.

Was getekend.
Ph. Meijer, Ouderlingen
P.G. Eekhoff
B.J. Bronger, Diakens
J.F. Reinders

1858, den 28 Februarij

Is den WEW Heer J. Plug hier ter plaatse geweest en heeft het Nachtmaal bediend, drie kinderen gedoopt en eenige malen het woord des Leevens met veel zegen en opgewektheid verkondigt, waarop ZEW den 4 Maart weder van hier is vertrokken naar zijne gemeente te Zwartsluis

Was niet getekend.

1858, den 8 Maart

Is er Kerkenraads vergadering gehouden dewelke is geopent met gebed door den ouderling Eekhoff. Niets bijzonders op deze vergadering te verhandelen zijnde is dezelve gesloten met psalmgezang en gebed door den Oudering Meijer.

Was getekend.
Ph. Meijer, Ouderlingen
P.G. Eekhoff
B.J. Bronger, diakenen
J.F. Reinders

1858, den 6 April

Is er Kerkenraads vergadering gehouden dewelke geopend met het zingen van psalm 86 vs 5 en gebed dor den ouderling Meijer. Hierop komt in behandeling de zaak van den ouderling Meijer, welke buiten weten van de kerkenraad, in de openbare vergadering een persoon in het gebed voordroeg als een die vroeger verwarring had aangerigt. Daar nu dat broeder Meijer de persoon aan de kerkenraad niet wil bekend maken zoo is de zaak staande gebleven tot dat de Consulent H.v.d. Oever hier zal komen, waarop dan de vergade-(Seite 10)-ring is gesloten met psalmgezang en gebed door den ouderling Eekhoff. Daar bovengenoemde zaak veel ergernis in de geemeente heeft aangerigt en zulk een persoon den kerkenraad niet bekend is, hebben wij dit hierin opgenomen en wenschen dat de Consulent de zaak mag slechten.

Was getekend
Ph. Meijer, Ouderlingen
P.G. Eekhoff
B.J. Bronger, diakenen
J.F. Reinders

1858, den 26 April

Op Maandag is de Consulent H.v.d. Oever Pred: te Bierum tot ons overgekomen, en heeft na de Godsdienstoefening aan de gemeente verzocht, dat alle mansledematen der gemeente op den volgenden dag, d: is den 27dezes des avonds ten 7 uren zouden vergaderen. Ook werd aan de broeders kerkenraad verzogt om ten 5 uren kerkenraads vergadering te houden.

1858, den 27 April

Op dingsdag avond kwamen de broeders Ph. Meijer, Bronger, Freinders en P.Eekhoff bij elkander. De predikant stelde voor dat het doel van deze vergadering was, om, zoo veel mogelijk, de geschillen weg te nemen tusschen de broeders kerkenraad, want deze tot verwoesting leidden en ook tot ergernis in de gemeente grooter zoude worde indien zij in onderlingen twist bleven. Hierop is de leeraar voorgegaan in het gebed en alzoo de vergadering geopend.

Art. 1

De predikant leest voor een brief van en in naam der broeders geschreven, inhoudende voor eerst een dringend verzoek aan de predikant om in de gemeente Emden te komen, ten tweede een klagt dat de broeder Meijer opentlijk voor zijn post als ouderling en voorganger had bedankt en op zondag den 11 April dezes jaares, en ten derde eene beschuldiging van een belediging, door broeder Meijer waardoor de kerkenraad zeer beledigt was.

Art. 2

Nog leest de predikant voor een antwoord op de voornoemde brief, daarna is de Consulent overgegaan tot het onderzoek, betreffende de handelingen van de kerkenraad op den 18 December 1857 met betrekking tot den beroepene leeraar R.G. Kamans van Idskenhuizen , daar het verzoek aan het Consistorium in Aurich als ook aan het Menisterium in Hannover totaal is van de hand gewezen. Hierbij gezien het besluit der Classisvergadering gehouden te Zwoll in 1857 .

Gezien een rapport van de kerkenraads vergadering van den 18d December 1857 alsmede het rapport van den 21 Dec: deszelven jaars, zoo kwam het den Consulent H.v.d. Oever voor dat de kerkenraad van Emden door alzoo te handelen zeer verkeerd had gedaan in zulk een zaak, zoowel met het lot te werpen in de kerkenraad als in het stemmen met acht leden der gemeente, waarover de kerkenraad vermaand wordt, om aan de eene zijde het lot zoo spoedig niet te gebruiken, en aan de andere zijde het bestuur als kerkenraad beter te hand haven daar de bovengenoemde acht leden nog geen 8e deel der gemeente uitmaakte en er van deze acht slechts vijf eenstemmig waren.

Art. 3

De consulent is voortgegaan te onderzoeken het verhandelde in de kerkenraads vergadering vanden 6 April 1858 betrekkelijk de daarin voorgekomene zaken tusschen den broeder ouderling Meijer en de overige broeders kerkenraadsleden dezer gemeente benevens de gemeente, waarote de Consulent uitsluitend verzogt was volgens een schrijven van den 13 April j.l., welke brief de broeders is voorgelezen, zie de hoofdzakelijke inhoud op art. 1 vermeld.

Na het onderzoek bleek dat de broeder ouderling Meijer niet vrij was, het eerste (Seite 11) van scheurmaking, door een persoon in't openbaar gebed voor te dragen als een die vroeger verwarring had aangerigt en de kerkentucht over hem niet mogt geoefend worden daar de bedoelde persoon noch bij de kerkenraad noch bij de gemeente bekend was, zoo gaf dit groote verwarring en kon als opentlijk Blasfemie aangemakt worden; ten tweede trouweloos verlaten van zijn dienst als ouderling, daar hij opentlijk voor heeft bedankt op zondag den 11 April 1858, hetwelk in art. 80 der Dortrechtsche kerkordening van 1618&19 wordt aangemerkt grove zonden te zijn, waardig de opschorting en afstelling van den dienst.

Verder is meergemelde broeder Philippus Meijer door den Consulent vermaant zich met de broeders kerkenraad te verzoenen, ehtwelk door Hem aangenomen zijnde, is dien broeder, in tegenwoordigheid van de Consulent H.v.d. Oever , met de broeders P.G. Eekhoff , B.J. Bronger en J.F. Reinders verzoend. De Heere beware hem in de toekomst voor twist en scheuring.

Art. 4

De vergadering is gesloten met dankzegging door den leeraar.

Art. 5

Is de leeraar met de kerkenraad naar de vergaderplaats gegaan, ten huize van M.J. Baker al waar de gemeente, nam: de mansleden, tegenwoordig waren, om zoo megelijk de gegeven ergernis weg te nemen en dat tot het stemmen van een ouderling en een Diaken over te gaan.

Art. 6

De vergadering is geopend met het zingen van Psalm 84 v 3 en gebed door den Leeraar. Daarna heeft de leeraar vragende wijze voorgesteld aan de toen tegenwoordig zijne leden, of zij de voorhanden zijnde zaken in de behandeling wel aan hem, als Consulent, toevertrouwden, onder voorwaarde van naar Gods woord en kerkorde te handelen, waarop zij alle toestemmend en met ja antwoorden.

Art. 7

Daarna heeft de leeraar de gemeente leden voorgesteld dat sommige niet goed gehandeld hadden in de zaak, betreffende de handeling des kerkenraads omtrend hunnen beroepene leeraar R.G. Kamans , aangezien zij door hunne ontevredenheid te hebben betoond aan de kerkenraad, veroorzaakt hadden, dat de broeders ongestadig hadden gehandeld, waaruit voor bijde onaangename gevolgen moesten voortvloeijen.

Art. 8

De Consulent heeft de gemeente afgevraagd of zij, wanneer de stemming geschiedde, niet een dubbel tal van ouderlingen en diakenen stemmen zoude, waarop de geheele vergadering antwoorde, dat er nog geen behoefte aan een dubbel getal was.

Art. 9

Is de vergadering verzogt dan een vrije stem elk voor zich uit te brengen met gesloten briefjes, en zulken te stemmen aan wien zij hunne zaken konde toevertrouwen, en het is bij opening der uitgebragte stemmen gebleken dat door volstrekte meerderheid van semmen werd verkoren: tot oudelring B.J. Bronger en tot diaken J. Veen , die ook deze roeping gewillig hebben aangenomen.

Art. 10

Is door de leeraar H.v.d. Oever verzogt of het niet mogelijk was de vergaderplaats te vergroten, aangezien de groote opkomst des volks dit noodzakelijk vereischte: hiertoe verzogt de leeraar dat er een vrijwillige gift gegeven zoude worden, waartoe een iegelijk zich met de daad bereid betoonde, zoodat een som van omtrend 400 Rd of 700 Gl:Holl:Geld vrijwillig werd aangeboden.

Daar na verzogt de leeraar aan M.J. Bakker de plaats te mogen vergrooten, doch dit werd niet toegestaan, maar de kerkenraad werdt aan den volgende dag uitgenoodigd, om, zoo zij konde accordeeren, een schuur van M.J. Bakker te kopen om in des zelfs plaats een kerkge- (Seite 12) -bouw te zetten. Dit werd door de kerkeraad aangenomen om de daarops volgende dag te volbrengen.

Art. 11

De tijd vestreken zijnde, is de vergadering in liefde en vrede gescheiden na gezongen te hebben uit psalm 133 vs 3 en dankzegging door de Consulent H.v.d. Oever .

1858, den 28 April

Op Woensdag is de kerkenraad met de Consulent vergadert bij M.J. Bakker , doch de geeischte koop en verkoop voorwaarden kwamen de kerkenraad zeer onaangenaam voor, zoodat het besluit des kerkenraads was, om naar een beter gelegenheid uit te zien en zoo is de vergadering gescheiden.

Na alle middelen beproeft te hebben is men uitziende voortgegaan met een voorneneen of een huis te kopen of een stuk open grond, om een nieuw kerkgebouw te zetten.

1858, den 30 April

Vertrok de Consulent H.v.d. Oever naar Bierum om op den 3d Mei weder te komen.

1858, den 3 Mei

Is de predikant H.v.d. Oever gekomen, om in deze gemeente des woensdags den 5 Mei en des Zondags den 9d alhier te prediken, en de gekozene Ouderling en diaken te bevestigen, hetgeen ook is geschied, zoodat op Zondag, den 9 Mei dezes jaars de ouderling B.J. Bronger en de diaken J. Veen bevestigd zijn.

Gedaan en getekend in onze Vergadering

Was getekend
P.G. Eekhoff, Ouderlingen
B.J. Bronger,
J.F. Reinders, diakenen
J. Veen

1858, den 25 Mei

Op dingsdag is in onze gemeente gekomen, de leeraar H.v.d. Oever om te preeken, en daar er eene gelegenheid geopend was, een stuk open grond te koopen. De leeraar heeft, na vooraf dit beproefd te hebben, van de kerkenraad vrijheid verkregen om in hunne naam te handelen; en zoo is dan van de Wed: Korte door tusschenkomst van de leeraar boven genoemd een stuk open grond gekogt, groot hondert voeten lang en veertig voeten breed, grenzende, ten zuiden aan benningshofje, ten oosten aan de wed. Korte en ten westen aan de weg, ten behoeve der Geref. gem. ond:'t kruis, zullende bij gevolg ook de onkosten door de gemeente voldaan worden.

Was niet geteekend

1858, Juni 1.

Kerkenraads vergadering gehouden welke met het zingen van Psalm 25 vs 2 en gebed door den ouderling Bronger is geopend. Niets bijzonders voorgevallen zijnde is de vergadering gesloten met gebed door den ouderling P.G. Eekhoff.

Was getekend
P.G. Eekhoff, ouderlinge
B.J. Bronger,
J.F. Reinders, diakenen
J.C. Veen

1858, den 5. Julij

Is er kerkenraads vergadering gehouden, welke met het zingen van Ps. 89 vs 8 en gebed door den ouderling Bronger is geopend. Daar er niets bijzonders is voorgevallen is de vergadering gesloten met Psalmgezang en gebed door den Ouderling Eekhoff.

Was getekend.
P.G. Eekhoff, ouderl.
B.J. Bronger
J.F. Reinders, diakenen
J.C. Veen

1858, den 5. Aug:

Heeft de kerkenraad zich vergadert hetwelk met het zingen van Ps. 25 v 2 en gebed van den ouderling Bronger is aangevangen. De kerkenraad regelt de zaken vandag meerte met het nazien van kerk en amrgeld en spreken over een en ander. De vergadering werdt geslolten met Psalm 25 vs 10 en gebed

Was getekend

P.G. Eekhoff, ouderl.
B.J. Bronger
J.F. Reinders, diaken.
J.C. Veen (Seite 13)

1858, den 6 Septem:

Is er kerkenraads vergadering gehouden, welke met het zingen van Psalm 103 vs 3 en gebed door den ouderling Bronger werd geopend. ten 1e is het geld van de kerk en armbus nagezien, en ten 2e werd besloten, daar wij den 19 dezer de WEW Heer C.v.d. Oever hier verwachten om het woord Gods te verkondigen, ZEW ook te verzoeken, het H. Avondmaal onder ons uit te deelen, waarna de vergadering gesloten werd met zingen uit Psalm 119 vs 3 en gebed door den ouderling P.G. Eekhoff.

Was getekend
P.G. Eekhoff, ouderlingen
B.J. Bronger
J.F. Reinders, diaken
J.C. Veen

1858, den 4 October

Is er kerkenraads vergadering gehouden, welke met het zingen van Ps 72 vs 7 en gebed door den ouderling Bronger werdt geopend. De zaken van de kerk werden geregeld en daarna werd besloten, dat er weder een verzoekschrift naar de Koning zoude gezonden worden, inhoudende een verzoek aan den Koning, ons vrijheid te geven om een leeraar in ons midden te hebben; te weten: dat wij volgens Gods woord en ons geweten een leeraar uit een ander Koningrijk mogten beroepen, tot welk verzoek de EW leeraar C.v.d. Oever , in ons midden zijnde, ons aanleiding heeft gegeven. Daarna is de vergadering gesloten met zingen van Ps: 105 vs 3 en gebed door P.G. Eekhoff.

Was getekend
P.G. Eekhoff, ouderl.
B.J. Bronger
J.F. Reinders, diak.
J:C. Veen

1858, den 14 October

Is de Gemeente vergadert geweest, om volgens last van de Praesident der Algem. Verg. de WEW Heer Jucht, Pred. te Amsterdam een Biduur te houden, hetwelk op de bepaalde avond is geschied, onder leiding van de Ouderling P.G. Eekhoff, welke, na opening met zingen van Ps 105 vs 3 en gebed heeft gesproken over Psalm 50 vs 15 "Roept mij aan in den dag der benaauwdheid, Ik zal er u uithelpen en gij zult Mij eeren" en heeft daarna met gebed en psalmgezang gesloten.

Was getekend
P.B. Eekhoff, ouderl.
B.J. Bronger
J.F. Reinders, diak.
J.C. Veen

1858, den 1 November

heeft de kerkenraad zich vergadert, begonnen hebbende met het zingen van Psalm 119 vs 1 en gebed door den Ouderling B.J. Bronger, en is niets bijzonders voorgevallen dan alleen, dat de Kerkenraad besloot, eenige wagen turf aan de armen uit te deelen, waarna de vergadering werd gesloten met Psalmgezang en gebed door P.G. Eekhoff.

was getekend
P.G. Eekhoff, ouderl.
B.J. Bronger
J.F. Reinders, diak.
J.C. Veen

1858, den 6 December

Is er Kerkenraads vergadering gehouden, welke met het zingen van fPsalm 119 vs 17 en gebed door den ouderling B.J. Bronger werd geopend. De zaken der kerk zijn geregelt, waarna de vergadering werd gesloten met het zingen van Psalm 84 vs 3 en gebed door den Ouderling P.G. Eekhoff.

Was getekend
P.G. Eekhoff, ouderl.
B.J. Bronger
J.F. Reinders, diak.
J.C. Veen Seite 14

1859, den 3. Januarij

Is de kerkenraad vergaderd geweest, begonnen hebbende met zingen van Ps: 25 vs 2 en gebed door B.J. Bronger. De zaken zijn geregelt, kerk en armgeld nagezien en de boeken des vorigen jaars in orde bevonden zijnde, gesloten met zingen van Ps. 68 vs 10 en gebed door P.G. Eekhoff.

Was getekend
P.G. Eekhoff, ouderl.
B.J. Bronger
J.F. Reinders, diaken
J.C. Veen

1859, den 7 Februar

Is er kerkenraads vergadering gehouden, dewelke is geopend met zinge nvan Psalm 72 vs 6 en gebed dor B.J. Bronger. De kerkelijke zaken zijn geregeld, waarna de vergadering is gesloten met gebed van P.G. Eekhoff na gezongen te hebben uit Ps: 89 vs 8

Was getekend
P.G. Eekhoff, ouderl:
B.J. Bronger
J.F. Reinders, diakenen
J.C. Veen

1859, den 11. Febr:

is op aandringend verzoek des Kerkenraads en der gemeente, de WE Heer Kandidaat R.G. Kamans Jr: in ons midden gekomen, om Gods woord onder ons te verkondigen en onze kindere in de leer die na de Godzaligheid is, te onverwijzen, hopende dat de Dierbare Heere Jezus, da de Drieenige VerbondsGod voor al zijn volk, hetwerk van ZE met Zijnen dierbaren Zegen bekrone, opdat Zijn rijk moge uitgebreid worden, Zondaars bekeerd en Gods arm volk getr... is de wensch onzes harte.

Was getekend
P.G. Eekhoff, ouderl.
B.J. Bronger,
J.F. Reinders, diak.
J.C. Veen

1859, den 7 Maart

Is er kerkenraads vergadering gehouden, waarop ook tegenwoordig was de Kandidat R.G. Kamans Jr: . De vergadering is geopend met zingen van Ps 90 vs 7 en gebed door den WE Heer Kamans, daarna zijn de kerkelijke zaken geregeld en vervolgens de vergadering weder gesloten met zingen van Ps 25 vs 10 en gebed door Kandidaat Kamans.

Was getekend
P.G. Eekhoff, ouderl:
B.J. Bronger
J.F. Reinders diak:
J.C. Veen

1859, den 4 April

Is de kerkenraad vergadert geweest, begonnen hebbende met zingen van Ps. 1.. vs 17 en gebed door P.G. Eekhoff. De kerkelijke zaken geregeld en daarna de vergadering weder gesloten met zingen van Ps 133 vs 1 - 3 en gebed door Kandidat Kamans.

1859, den 25 Julij

Nadat door de kerkenraad, met toestemming der gemeente, op den 24 Mei j.l. een huis was gekogt staande in de Groote Oosterstraat is in dit huis toch? een kerk ingerigt en voltooidt geworden in de maand Julijk. Hierop heeft de kerkenraad de WEW leeraar C.v.d. Oever , pred. te Rotterdam bij de geref:gem:ond:'t kruis, verzogt, tot ons over te komen en de kerk in te wijden, waarna ZEW den 15 Julij in ons midden is gekomen en op Zondag, den 17 dezer de Kerk heeft ingewijdt, naar aanleiding van Psalm 132 vs 15&16, den volgenden Zondag, den 24 dezer heeft ZEW het H: Avondmaal onder ons bediend en is ... den 25d weder van ons vertrokken.

Dit is later tusschengevoed en was niet getekend.

Seite 15

1859, den 2. Mei

Is er kerkenraads vergadering gehouden, dewelke is geopend met het zingen van Ps 25 vs 2 en gebed door Bronger en nadat de zaken gerelg zijn is de vergadering weder gesloten met het Zingen van Ps 68 vs 10 en gebed door Eekhoff.

Was getekend
P.G. Eekhoff, ouderl:
B.J. Bronger
J.F. Reinders, diak:
J.C. Veen

1859, den 4 Junij

Is de gemeente te zamen vergadert, in tegenwoordigheid van de WE Heer R.G. Kamans Jr: , om een ouderling en een diaken te verkiezen, dewijl de diensttijd van de Broeders P.G. Eekhoff en J.F. Reinders volgens kerkenorde was verstreken. De Kandidaat Kamans opend de vergadering met zingen van Ps. 119 vs 17 en gebed. Daarna heeft ZE de zaken aan de gemeente voorgesteld, waarop met meerderheid van stemmen de boven vermelde afgaande Broeders een ieder in hunne betrekking weder zijn herkozen. Volgens heeft ZE nog gevraagd of er ook iemand nog iets had voor te stellen hetwelk met neen beantwoord zijnde is de vergadering gesloten met zingen van Ps. 133 vs 1 - 3 en gebed door Kand. Kamans.

Was getekend
P.G. Eekhoff, ouderl:
B.J. Bronger
J.F. Reidners, diak:
J.C. Veen

1859, den 6 Junij

Is er kerkenraads vergadering gehouden, dewelke werd geopend met zingen van Ps. 25 vs 4 en gebed door Kand. Kamans. De zaken zijn geregeld en niets meer te behandelen zijnde werd gesloten met zingen van Ps. 119 vs 3 en gebed door Eekhoff.

Was getekend
P.G. Eekhoff, ouderl:
B.J. Bronger,
J.F. Reinders, diak:
J.C. Veen

1859, den 4 Julij

Is de kerkenraad vergadert beginnen hebbende psalmgezang en gebed door Bronger. De zaken zijn geregeld en is verder gesloten psalmgezang en gebed door Kand. Kamans

Was niet getekend.

1859, den 1. Aug:

Is de kerkenraad voor de eerste maal op de kerkenkamer van het nieuwe Kerkgebouw vergadert geweest, waarop de ouderling P.G. Eekhoff, dor krankheid verhindert, niet tegenwoordig was. De vergadering geopend zijnde met het zingen van Ps. 119 vs 14 en gebed door Bronger, werden de zaken geregeld en vervolgens weder gesloten met zingen van fPs. 25 vs 2 en gebed door Kand. Kamans.

Was niet getekend.

1859, den 1 Sept:

Is de gemeente vergadert in de kerk om over belangerijke zaken met elkander te spreken

Wij ondergetekende kerkenraad en gemeente leden der Geref:gem:ond:'t kruis alhier, bekennen met dezen, dat wij ons voor eerst nog aan geen gemeente of Classie in Nederland kunnen of mogen aansluiten, dewijl de gemeente daar volstrekt tegen is en wij ook volgens Gods woord geen dwang op de gemeente kunnen leggen, Maar blijven zoo lang stan, tot de Heere klaarblijkelijk wijst waar de volle waarheid te vinden is. De gemeente behoud dan de vrijheid, welke Lereraars der Geref: gemeente onder 't Kruis, in Nederland zij verkiest te laten prediken en de bondszegelen te bedienen, doch moeten die leeraars onberispelijk van leer en wandel zijn. Indien de zaken het vereischen dat wij een leeraar moeten laten komen, hetzij om te preeken of de bondzegelen uit te deelen, zoo heeft de gemeente met de kerkenraad het regt zoodanig een leeraar door meerderheid van stemmen te verkiezen.

Seite 16

1860

Dit bovenstaande was niet getekend, ook waren de woorden onder't kruis doorgehaald.

Sinds dezen tijd heeft er een groote scheuring in de gemeente plaats gehad, zoo het grooter deel het, tot hiertoe behoudene standpunt, verlaten hebben en zijn tot de Chr:Afgesch: overgegaan en het andere midden deel is getrouw gebleven aan hunne belijdenis, zie hier verder de volgende aantekeningen welke na de scheuring weder zijn hervat in April 1860

Daar onze Gereformeerde gemeente onder't kruis alhier in het jaar 1856 is gestigt, dor den WEW leeraar C.v.d. Oever , en vam af dot kaar Notulen zijn gehouden, door de toen regeerende kerkenraad, tot September 1859, zoo waden wij, (volgens onze roeping en pligt van wegen onze afgelegde belijdenis als lidmaat der gemeente en van wegen onzen Eed afgelegd als diaken, waartoe wij bij wettige stemming der gemeente geropen en bevestigd zijn door den Leeraar der Geref. kerk ond: 't kruis in Nederland,) genoodzaakt, te protesteeren tegen alle ontrouwe handelingen van de ouderlingen B.J. Bronger en P.G. Eekhoff benevens eenige leden der gemeente. Hetwelk wij schriftelijk gedaaan hebben, doch waaraan geen gehoor werd gegeven; maar in tegendeel zijn bovengenoemde ouderlingen, door list en bedrog, met sommige leden der gemeente van hunne roeping afgeweken, hebben de klerkelijke gemeenschap met de Geref: gemeente ondert't kruis alhier verlaten en zich gevoegd bij de zich noemende Chr. Afgesch: gemeente uit het Graafschap Bentheim en de Provincie Groningen , waardoor wij genoodzaakt zijn onze aantekeningen in een boek te stellen, waarmede wij nu vervolgens aanvangen.

De twee kerkenraadsleden Jan Cornelis Veen en Johann Friedrich Reinders , zijnde diaken der Geref:gem: onder het kruis gevoelden behoefte om met de getrouw gebleven leden der gemeente een biduur te houden, of het den Koning zijner kerk believen mogte ons uit de strikken der valsch ingeslopene broeders te verlossen, hiertoe kwamen de diakenen met de leden der Gemeente overeen, te vergaderen in het kerkgebouw der Geref:gem:ond:'t kruis in de Oosterstraat te Emden en wel op den Avond van 10 April 1860. -

1860, den 10 April

Zijn vergaderd de bovengenoemde diakenen en de leden der gemeente, hebbende een biduur gehouden en onderling geodgevonden en besloten de leeraar C.v.d. Oever van Rotterdam te verzoeken, om te beproeven, of de gescheurde en door vele valsche handelingen uit een gedrevene gemeente weder bijeen verzameld mogt worden.

1860, den 20 April

Hierop kwam in onze gemeente de WEW Heer H.v.d. Oever leeraar der geref:gem:ond:'t kruis te Middelburg , en daar ons geweigerd werd, dat ZEWE in het kerkgebouw zoude preeken, hebben wij provisioneel in het huis van P.U.Korte op Benningshof alhier de Godsdienstoefening gehouden op den avond van 20d April; na de avond Godsdienst, maakte de leeraar aan de gemeente bekend dat zij in den avond van 21d April e.k. werden uitgenoodigd te verschijnen ten huize van J.C. Veen , opdat de zaken der gemeente eenigsins mogte geregeld worden.

1860, den 21 April

Zijn ten huize van J.C. Veen de mansleden te zamen vergadert en werd de vergadering geopüend met het zingen van Psalm 25 vs 2 en gebed door den leeraar. De aanwezige persoonen zijn: de leeraar H.v.d. Oever , de diaken J.C. Veen en J.F. Reinders , vader H.D. Kattenhorn , H. Figchen? , J. Remmers , R. Bakker , vertegenwordigdt H. Kweze? , Smidt van Pilsum en B. Schr”der . Seite 17

De leeraar steld voor aan de tegenwoordige leden dat hij eene uitnoodiging had ontvangen, en het overeenkomstig deze uitnoodiging zijn doel was, de gemeente te herstellen; dat er sedert lang verkeerde handelingen hadden plaats gehad door sommige leeraars en daar door de gemeente ook niet wenig had geleden en zelf twee ouderlingen met sommige lede waren afgeweken en tot de afgescheidene ware overgegaan; dat de leerar C.v.d. Oever , H.v.d. Oever , A.v.d. Oever , M. Keulemans en onderscheidene kerkenraden zich genoodzaakt vonden, op eene wettige vergadering vele leeraars en gemeente te moeten schorsen, hetwelk is geschied en bekend gemaakt te Gouda in 1859 waarvan behoorlijke notulen was gehouden en aan de Gemeente toegezonden; dat de leeraar R.G. Kamans en zijn zoon zich in dien tijd wel scheenen onzijdig te houden in die kerkelijke oneenigheden doch zeer onoprecht en valsch handelde waardoor de leeraar R.G. Kamans zich eindelijk ontslagen zag van de gemeente Medemblik alwaaar hij in dien tijd als Leeraar stond en toen als een ongeroepene in de gemeente Emden bij voortduring den dienst verrigte.

Dat even deze dubbelzinnige handelwijze van R.G. Kamans en zijn zoon ons hadden genoodzaakt hem kennis te geven dat wij hem niet als leeraar der Geref:gem:ond:'t kruis toe konde laten en dus ook in die betrekking met hem en zijn zoon geen gemeenschap zoude hebben, en wij dus als Gereformeerde belijders wenschte te blijven staan bij onzen eenmaal afgelegden eed en getrouw vast te houden aan onze belijdenis.

Daarnaa toonde de leeraar H.v.d. Oever aan dat de gemeente Emden genoeg bewijs had van de handelingen van Kamans en zoon om overtuigd te zijn. Hierop ging de leeraar voort elk der tegenwoordige leden af te vragen of het hun doel was om als leden der geref. gem:od:'t kruis te blijven bij hunne eenmaal afgelegde belijdenis voor God en de gemeente, opdat het daaruit blijken mogt dat zij te midden van alle verwoesting en scheuring vasthielden aan hunne belijdenis, waarop geantwoord werd door J.C. Veen en J.F. Reinders diaken en J. Remmers dat zij hierom een biduur hadden gehouden en gevolgelijk den leeraar hadden verzogt om over te komen en orde te stellen en het ook hun doel was waarom zij te zamen vergadert waren.

Daar er nogtans eenige leden waren die meende dat de zaak die was voorgesteld eenig beraad noodig had voor hen of hunne betrekking, zoo bragt de leeraar in rondvraag wie hunner vlak en oprecht met de zaak stond, om hun op te schrijven, en zoo er onder waren die tegenbedenkingen hadden zouden dus niet worden aangemerkt als leden der gemeente ten zij zich duidelijk verklaarde,

waarop dan bijde diaken J.C. Veen en J.F. Reinders zich verklaarde leden der gemeente te zijn en te blijven, J. Remmers , H. Tyshen , H.D. Kattenhorn , R. Bakker en bij mondelijke volmagt H. Kroeze . L. Schr”der toestemmend doch geen lidmaat, verder hebben M. Smits van Pilsum zich niet verklaard.

De tijd verstreken zijnde is de vergadering gesloten met dankzegging door den leeraar

Was getekend
H.v.d. Oever leeraar der geref:gem:ond:'t kruis te Middelburg
J.P. Veen , diaken
J.F. Reinders en verder
H. Theussen
R.K. Bakker
H.D. Kattenhorn
Lukas Schröder.

1860, den 22 April

Op Zondag heeft de WEW Heer H.v.d. Oever de Evangelie dienst verrigt in het huis van P.H. Korte op het Benningshof om rede het kerkgebouw was Seite 18

was geweigert. Des morgens werd gepreekt over 2 Petr 1 vs 3.4 en des namiddags over Mall. 4 vs 2, na de Godsdienst maakte de leeraar bekend dat alle leden der gemeente zoo wel vrouwen als mannen werden uitgenoodigt om op den Avond van den 22d dezer ter 5 uren te vergaderen ten huize van de diaken J.F. Reinders . Des avonds zijn de leden vergadert en is deze vergadering geopend met te zingen uit Psalm 74 vs 18 en gebed door den leeraar.

De leeraar steld voor aan alle tegenwoordige persoonen om welke redenen zij waren uitgenoodigd, als: vooreerst om zoo wel de vrouwelijke als mannelijke leden bekend te maken met het doel waartoe zij zijn vergadert geweest op den avond van den 21 April, nam: om te beproeven of de gemeente, die tot hiertoe door onderscheidene personen en zaken zoo zeer gescheurd was te herstellen; ten tweede uit de mansleden eene volledige kerkenraad te verkiezen zullende naar de behoefte der gemeente moeten bestaan uit twee ouderlingen en twee diakenen, ten 3e Dat ook de vrouwen zich vrij zouden verklaren of zij bij hunne vorige belijdenis bleven volharden als lederen der Geref:gem:ond:t kruis.

Hierna is de leeraar voortgegaan om elk tegenwoordig zijnde vrouwelijk lid aftevragen, zich opentlijk te verklaren, opdat hare namen zoude worden aangeschreven in het lidmaatboek der gemeente, daar het voormalige, waarin de namen stonden aangeschreven was berustende in de handen van de ontrouw geworden ouderlingen B.J. Bronger en P.G. Eekhoff .

Hierop hebben de volgende personen verklaart leden te zijn en te blijfen, der Geref:gem:ond:'t kruis volgens hunne eenmaal afgelegde belijdenis, als We.H.ten Hoeve , M. Kirchhoff , J. Kiehoff, C. Veen , S.C. Leinez , H. Stadlande , G. Winter . G.K.van Mark , G. Beneker , H. Rusen?? , en was nog tegenwoordig M.R. Saadhoff welke met zijn vrouw en G. Winter nog moesten bevestigt worden.

Nadat dezen zich opentlijk verklaart hadden, stelde de leeraar voor om het kerkbestuur te herstellen, opdat de ledematen weder volgens Gods woord mogten worden bestuurd, en werden na onderling beraad uit de mansleden de volgende voorgesteld, nam: J.C. Veen en J.F. Reinders tot ouderlingen en J. Remmers en H.D. Kattenhorn tot diaken, waaromtrend het algemeen genoegen der gemeente werd te kennen gegeven en de voornoemde broeders de hun opgedragen bediening gewillig hebben aangenomen. Vervolgens werd gesproken over derzelver openbare bevestiging en dezelve bepaald op aanstaande Digsdag den 24 April, terwijl de gemeente genoegzaam bekend was met het gedrag en wandel zoowel als de leer en belijdenis van voornoemde persoonen, als genoeg beproefd in de woelingen en scheuringen die er hadden plaats gehad, en ook de leeraar nu tegenwoordig zijnde de bevestiging konde verrigten, en daar benevens de leden des te spoediger onder een wettig bestuur mogten worden gesteld.

Deze zaken onder elkander behandelt zijnde, is men voortgegaan te bespreeken hoe nu de nog herderlooze gemeentete bestuuren, waarop het bezwaar wordt ingebragt, dat de groote kosten, de bediening des woords en der Sakramenten zeer bezwaren. Hierop steld de leeraar voor dat de gemeente Emden in hetzelfde voorregt zoude delen als de herderlooze gemeenten in Holland, nam: dat de kosten onderling zoude worden gedragen, zoodat de gemeente na hun vermogen slechts een bepaling had te maken en het meerdere van de gemeenten onderling zoude worden gedragen, wel verstaande, de gemeente Emden zal eene bepaalde som naar het vermogen vrijwillig vasstellen, en het te kort zal van de gemeenten in Holland onderling gedragen worden. Hiervan zal op de Algemeene Vergadering worden kennis gegeven.

Verder wordt in het midden gebragt hoe er moet gehandelt worden met het kerkgebouw , daar de leeraars van de Geref. on:'t kruis is geweigerd door de zich noemende kerkenraad van de Chr:Afgesch: om in het kerkgebouw van de Geref. gem. ond:t kruis te Emden te preeken en er alzoo naar onzen meening wederregtlijk wordt gehandelt alzoo het kerkgebouw niet aan de Afgesch maar aan de gemeente onder 't kruis behoort volgens bewijzen van eigendom die daarvan zijn. Hierop wordt geantwoord dat onze tegenwoordige kerkenraad de Chr: Afgescheidene zullen kennis geven om met hun te onderhandelen.

Overigens is nog gesproken om iedere maand een leeraar in ons midden te hebben, om de dienst des Woord en der Sacramenten te bedienen en heeft de leeraar op zich genomen deze zaak de Algemeene Vergadering voorte stellen, opdat ook deze dienst, door haar worde geregeld.

Hierna is de vergadering gesloten met het zingen van Psalm 118 vs 4 en dankzegging door den leeraar.

Na de dankzegging wordt nog gezongen het laatste vers van Psalm 134: Daar de Heere door Zijne ongehouden goedheid kenlijk in ons midden was, onze droevige zuchten bij den aanvang tot Hem had verhord en boven bidden en verwagten Zijne genade in onze harten schonk, zoo was er eene aangname vrede en stille vreuigde, zoodat wij mogten zeggen, "dit is van den Heere geschied en het is wonderlijk in oonze oogen". Hierna stond de leeraar op, rijkte de broeders ouderlingen en diakenen de regterhand, en sprak een ieder in het bijzonder, in de hen opgelegde bediening, den onmisbaren zegen toe, onder afbidding van onzen dierbaren en drieeenige Verbonds God, en na ook de leden ieder de regterhand der gemeenschap te hebben ftoe gereikt, is de vergadering gescheiden.

Alzoo in onze vergadering geschied en 22d April 1860 en door ons ondertekend

J.F. Reinders,
J. Remmers,
H.D. Kattenhorst,
Lukas Schröder
M.R. Saadhoff
A.K. Bakker
H. Theeshen
L. Linez
C. Nikolai,
H. Storkl?,
F.B. Stadtlander
G.Ks. van Mark,
K. Kluse,
W.H. ten Hove
K.H.Theushen,
C.K. Veen,
J. Kirchhoff
C. Veen
M. Kirchhoff,
G. Winter
H. Eekhoff
G. Beneker
H. Borchers

1860, den 24 April

Zijn de Personen J.G. Veen , J.F. Reinders als ouderlingen en J. Remmers en H.D. Kattenhorn als diakenen in H. dienst bevestigt na de Godsdienst-oefening naar aanleiding van Philipp 2 vs 29 en 30a.

1860, den 29 April

Zijn volgens besluit van de gezamelijke Kerkenraad geschorst, en is de schorsing aan de gemeente bekend gemaakt, de personen B.J. Bronger en P.G. Eekhoff , die zich aanhoudend aan scheurmaking hebben schuldig gemaakt, de gemeente verwoest, een gedeelte der leden tot een ander kerkgenootschap overgebragt en op herhaalde uitnoodiging niet zijn verschenen voor de kerkenraad. Deze perzonnen waren als ouderlingen ontrouw en werden als zoodanig geschorst volgens art. 79 & 80 der Dordrechtsche Kerkordening van 1618 & 1619.

Aldus in onze vergadering besloten en door mij Consulent goedgekeurt en onderteekend

Was getekend H.v.d. Oever , leeraar te Middelburg
J.F. Reinders, ouderlingen
J.C. Veen
J. Remmers, diakenen
H.D. Kattenhoven.

folgt Seite 20

1860, den 7 Mei

Is de Kerkenraad vergaderd geweest, en na opening der vergadering met Ps 25 vs 8 en gebed door den ouderling J.C. Veen is men tot behandeling van zaken overgegaan.

ten 1e Zijn de gemeente zaken geregeld omtrend de geldelijke inkomst en uitgave

ten 2e is er gesproken hoe nu verder te doen zij met het kerkgebouw , daar de Afgescheidene kerkenraad nog immer volhardende was ons het kerkgebouw te weigeren. Daar wij nu ons regt niet bij de wereldlijke Regter wilde zoeken maar onze zaak aan den Heere wenschte over te geven zoo werd besloten dat wij nog weer naar de Afgescheiden Kerkenraad wilde gaan, om het hun in liefde nog eens voor te stellen en in alles betoonen de minste te zijn, wenschende overigens de Allessturende Jehova de zaak over te geven. Er waren nog eenige leden in onze vergadering tegenwoordig die mede deze onze handeling toestemnde en besloten.

Hierna is de vergadering gesloten met Psalmgezang en gebed door den ouderling Reinders.

Was getekend
J.F. Reinders, ouderlingen
J.C. Veen
J. Remmers, diakenenH.D. Kattenhorn

1860, den 3 Juni

En eenige volgende dagen is den WEW Heer C.v.d. Oever in ons midden geweest, en heeft het woord des Levens onder ons verkondigt, hetwelk de Heere met zijnen zegen uit vrije genade nog heeft bekroond, waarop ZEW den 6 Junij weder is vertrokken naar de plaats zijner bestemming.

1860, den 6 Julij

Is er Kerkenraaadsvergadering geweest, hetwelk is geopend met het zingen van Psalm 73 vs 4 en gebed door J.C. Veen. De Kerkelijke zaken zijn geregeld en in orde gebragt omtrend de geldelijke inkomsten en uitgave, verder bemerken wij hier nog aan, dat den WEW Heer A.v.d. Oever op ons verzoek in ons midden is gekomen en heeft met veel zegen Gods woord onder ons verkondigt, daarna is ZEW den 4 Julij weder van ons vertrokken. Verder niets bijzonders te verhandelen zijnde werd de vergadering gesloten met het zingen van Psalm 3 vs 2 en gebed door Reinders.

Was getekend
J.C. Veen, ouderlingen
J.F. Reinders
J. Remmers, diakenen
H.D. Kattenhorst

1860, den 6 Aug:

Is de Kerkenraads vergadering geweest, dewelke is geopend met het zingen van Psalm 130 vs 1 en gebed door J.C. Veen. Het kerk en armgeld is nagezien, waarop verder besloten word om met de Kerkenraad der Afgescheidene te onderhandelen over het kerkgebouw om ware het mogelijk de zaak met hun in het goede af te maken. Verder word nog bemerkt, dat DWE Ds. Kramer den 3 Augustus in ons midden is gekomen om het woord des Levens te verkondigen. De vergadering is verder weder gesloten met zingen van Psalm 25 vs 8 en gebed door Reinders.

Was getekend
J.F. Reinders, ouderlingen
J.C. Veen
J. Remmers, diak.
H.D. Kattenhorn

1860, den 10 Aug:

is de WEW Ds. Kramer weder van ons vertrokken.

1860, den 7 Aug.

Op eene uitnoodiging van den Afgescheidene ouderling is onze Kerkenraad met de Kerkenraad der Afgescheiden, op toestemming der gemeente te zamen geweest om ware het mogelijk in vrede met elkander aftehandelen. (Seite 21)

Waarop het besluit is gemaakt als volgts: De Afgescheidene behouden het gebouw en betalen aan de gemeente onder't kruis die gaven welke de leden, die nog als Geref:gem:ond:'t Kruis zijn staan gebleven, gegeven hebben met de helft der gelden van de genen die buiten de gemeente zijn, welks bedrag dan te zamen is de som van 52 Pistolen 1 Rd 23 gr. verder wordt de geref:gem:onder't Kruis ontslagen en wettelijk vrijgemaakt van alle op het gebouw lastende schulden en zoo heeft dan de Geref:Gem:ond't Kruis met de Afgescheiden niets meer gemeen. De Kerkenraad moede om met de Afgescheidene voor de wereld regter te twisten, willende een lange wereldlijke protestatie voor komen en wetende de lasten en schulden die op het gebouw rustende zijn, heeft zich op boven vermelde wijze van het gebouw afgemaakt en zijn dan nu in staat gesteld om onder opzien tot God na een ander passend gebouw om te zien.

Was getekend
J.C. Veen, ouderl:
J.F. Reinders
J. Remmers diak:
H.D. Kattenhorn

1860, den 1 Sept.

En eenige volgende dagen is den WEW Heer Hugenholtz hier ter plaats geweest, ((aus Veldhausen, studierte in Kampen 1858 - 1860, gjb!) heeft eenige malen het woord Gods met voldoening der toehoorders gesproken en is den 4 dezer weder van ons vertrokken.

1860, den 3 Sept:

Heeft de Kerkenraad met de gmeente besloten, om een leeraar te beropen, hetwelk den volgende dag zoude geschieden, doch daar er protestatie van eenige leden werd ingebragt, dat het niet goed konde geschieden om reden, dat er oneenigheden in de gemeente waren, door leden die reden tot ergernis hadden gegeven, waarom de gemeente verzogt dat over dezulke de Kerkentugt mogt worden geoefend, besloot de Kerkenraad de beroeping voor een onbestemde tijd uit te stellen, en de voornoemde leden te onderzoeken. Daarna werd de gemeente voorgesteld dat de leeraar Cramer wel willens was voor een tijd tot ons te komen om onder ons werkzaam te zijn; dit werd in rondvraag gebragt of zij daarmede te vreden waren en werd algemeen goedgekeurd, waarop den leeraar Cramer werd geschreven dat het de gemeente vergenoegen zoude zoo ZEW eenige weken konde komen.

Was getekend
J.C. Veen, oud.
J.F. Reinders
J. Remmers, diak:
H.D. Kattenhorn

1860, den 4 Sept.

Is er Kerkenraad geweest de welke is geopend met het zingen van Ps. 119:3 en gebed door J.F. Reinders. Daarna is de kerkenraad voortgegaan de zaken der gemeente te behandelen, en werd besloten om Cornelia Veen , (die opentlijk gezondigt had bij het uitkomen des Godsdienst den 30 April (gestrichen,gjb Sept:, met opentlijke blasfemie aan gemeente leden waardoor de gemeente was geergerd geworden), kerkelijk te vermanen, waartoe de Kerkenraad is overgegaan, doch genoemd lidmaat heeft opentlijk en hartnekkig de vermaning des Kerkenraads verworpen, zeggende dat zij geen kerkenraad erkende en zich van ritzige geesten niet wilde laten beleeren of vermanen, zoodat de Kerkenraad zich genoodzaakt ziet de kerkelijke straffen uitevoeren. De vergadering is verder gesloten met het zingen van Ps 25 : 8 en gebed door Reinders.

Was getekend
J.C. Veen ouderl:
J.F. Reinders
J. Remmers, diak.
H.D. Kattenhorst Seite 22

1860, den 17 Sept.

Is de kerkenraad ten huize van J.C. Veen geweest en hen in liefde nog weder vermaand om te zien of zij al schuldig over de zaken waren geworden, inzonderheid Cornelia die opentlijk ergernis had gegeven; doch daar er nog geen ware schuldbekentenis te zien was, zag zich de kerkenraad genoodzaakt, de zaak te laten staan tot dat de Consulent der gemeente hier ter plaatse kwam.

Was getekend
J.C. Veen, Ouderl:
J.F. Reinders,
J. Remmers, diak:
H.D. Kattenhorn

1860, den 1 Octob:

Is de Kerkenraad vergadert geweest begonnen hebbende met het zingen van Ps 119:17 en gebed door Reinders. Daarna is de Kerkenraad voortgegaan om de Kerk en armgelden in orde te maken. Verder is Johann Veen voor de Kerkenraad geropen, en hem gevraagd uit wat oorzaak hij niet in de Godsdienst kwam, waarop hij heeft geantwoord dat hij niet konde komen om dat zijn vader en familie zooveel tegen hem hadden en hij vreesde dat hij van zijn zuster weder zoo zoude worden aangevallen. Herbij is dan ook weder gebleken dat Veen zijn stelling als ouderling heeft verloochend, nademaals hij opentlijk aan de kerkenraad zeide dat het hen niet aanging, hoe zijn Dogter zich gedroeg op het Kerkpat en bleef volharden om zijn dochter te verdedigen. Waarop de kerkenraad genoodzaakt werd broeder Veen aan te zeggen, dat zoo lang hij daarin voortging, hij zijne stelling als ouderling niet konde waarnemen. En zoo werd ten slotte besloten de zaken aan de Consulent den WEW Heer M. Keulemans ,over te geven. Verder werd de vergadering gesloten met het zingen van Ps 119 : 1 en gebed door Reinders.

Was getekend
J. F. Reinders, ouderling
J. Remmers, diakenen
H.D. Kattenhorst

1860, de 1 October

Heeft de kerkenraad de navolgende zaken die de Geref:gem:ont:'t kruis behooren van de Afgescheidene ontvangen, als

ten 1e De Kerkboeken en papieren,

ten 2e De Nachtmaalsgoederen,

ten 3e Tien banken, een busje, een Kerkenzakje, eene lamp,

drie boeken van Ds. C.v.d. Oever en

ten 4e de 52 pistolen, waarvoor wij met hen afgeakkordeerd hadden. De kerkenraad besloot dat het voornoemde geld naar de spaarbank zoude gebragt worden tot dat de gemeente het moet gebruiken, verder werd aan J. Remmers opgedragen het geld op zijn naam naar de spaarbank te brengen en bepaald dat het quitingsboek in de kerkelijke papieren zoude worden bewaard.

1860, den 5 Octob

Heeft J. Remmers het geld naar de spaarbank, en het quitingsboek bij de kerkelijke papieren gebragt.

Was getekend
J.P. Veen ouderl:
J.F. Reinders
J. Remmers diakenen
H.D. Kattenhorn

1860, den 13 Octob:

Kerkenraads vergadering waarop tegenwoordig de beide Ouderlingen en de Diakenen alsmede de Leeraar M. Keulemans van Zwartsluis in Overijsel als Consulent.

Art. 1 De Verg: is geopend met het zingen van Ps. 43:3 en gebed door den Consulent.

Art. 2 Daar door de 3 andere Leden des Kerkenraads den Consulent was medegedeelt de verweidering omtrent Br. Veen , zoo werd er vanavond naar de Seite 23

de redenen daarvan, en na met elkander over vele zaken gesproken te hebben, heeft Br. Veen van zijne zijde de voorgelegde punten verdedigt of beleden.

Art. 3 Hierop heeft de Consulent in onderlingen rondvraag gebragt of er nog verdere zaken tegen malkander waren, waarop de kerkenraad hoofd voor hoofd gul uit betuigt heeft niets te hebben tegen elkander.

Art. 4 Vervolgens is de Consulent voort gegaan om ieder der Kerkenraadsleden te vragen of zij dan nu gezind waren om in liefde en vrede met elkander elk in zijnen betrekking voort te gaan tot nut der gemeente hetwelk door elk bereidvaardig is toegestemd.

Art. 5 Hierop is na ontbieding der vergadering, binnen gekomen het lidmaat Cornelia Veen , en is haar gevraagd of zij beleidenis wilde doen van haar gedrag op het Kerkpad op den avond van den 30 Aug. j.l., hierop is door haar toestemmend geantwoord.

Art. 6 Daarna is haar gevraagd of zij ook beleidenis wilde doen van de verwerping des Kerkenraads, waarop niet voldoende geantwoord werd.

Art. 7 De Kerkenraad heeft daarom besloten haar tijd te geven tot Maandag aanstaande, ten einde zich nader te verklaren.

Art. 8 Kwam ter sprake de beroeping eens leeraars, doch om onderscheidene reden wordt besloten hiermede te wachten tot de volgende maand, wanneer zoo de Heere wil weder een leeraar in het midden zoude zijn.

Art. 9 De Vergadering werd gesloten met het zingen van Ps. 133 vs 1 en gebed door den Consulent.

Was getekend
J.C. Veen, ouderl:
J.F. Reinders
J. Remmers, diak:
H.D. Kattenhorn

1860, den 15 Octob

Kerkenraads Vergadering waarop tegenwoordig zijn de vorige behalve de Br. Diak. J. Remmers .

Art. 1 De Vergadering werd geopend met het zingen van Ps. 25 :10 en gebed door Br. Veen.

Art. 2 De Notulen der Verg. van Zaturdag j.l. worden voorgelezen, goedgekeurd en getekend.

Art. 3 Het lidmaats Cornelia Veen komt de verg: binnen, en word haar gevraagd, hoe zij nu er over gedachte, waarop zij bereidvaardig schuld bekende, en beloofde zich op nieuw in voorkomende zaken, de Kerkenraad te onderwerpen.

Art. 4 Hierop kwam in rondvraag of nog iemand der broeders iets tegen haar had, doch elk der broeders genoegen nemende in hare beleidenis, werd haar vergeving geschonken en des Heeren Zegen en bewaring verder toegewenscht.

Art. 5 Geene zaken meer ter behandeling zijnde werd de Vergadering gesloten met het zingen van Ps 72 :4 en gebed door Br. Reinders.

Was getekend
J.C. Veen ouderl:
J.F. Reinders,
J. Remmers, diak:
H.D. Kattenhorn

1860, den 23 Octob:

Zijn de Kerkenraadsleden vergadert, ten huize van H.D. Kattenhorn , en nadat de vergaderde broeders te zamen onderling overeengekomen waren, werd er besloten, om aan de eerste komende leeraar kennis te geven, dat de voorgemelde broeders kerkenraad verlangden, dat het volgende drietal leeraaren aan de gemeente mogte worden voorgesteld als : M. Keulemans van Zwartsluis , C.v.d. Oever van Rotterdam en H.v.d. Oever van Middelburg . Hierop werd

(Seite 24)

de Verg: gesloten met gebed door J.F. Reinders.

Was getekend
J.C. Veen, ouderl.
J.F. Reinders,
J. Remmers, diak:
H.D. Kattenhorn

1860, den 2 Novem:

Was de leeraar H.v.d. Oever in ons midden gekomen en werd ZEW verzogt om het benoemde drietal leeraren der gemeente te willen voorstellen, om na het te houden biduur op den avond van den 2 November uit het voorgestelde drietal leeraaren een bij meerderheid van stemmen te beropen.

Op heden Avond is een biduur gehouden door den leeraar H.v.d. Oever naar aanleiding van Ps 126:44 en na het eindigen des Godsdienst is men besloten tot de stemming over te gaan.

Nadat de leeraar het aangezigt des Heeren gezogt in den gebede is de stemming geschied en werden alle stemmen eenparig uitgebragt op den WEW Heer M. Keulemans . Verder werd besloten eene beroepings brief op te stellen en de beroeping de gemeente bekend te maken op Zondag 4 November, of er nog ware, die bezwaren tegen de beroeping inbragten, en indien niet, de beroeping op te zenden aan den leeraar M. Keulemans nadat dezelve zal zijn ondertekend door den Kerkenraad en den leeraar tans aanwezig.

Geschied in onze vergadering van 2 November 1860 te Emden

Was getekend.
J.C. Veen ouderl.
J.F. Reinders
J. Remmers, diak.
H.D. Kattenhorn

1860, den 5 Novemb:

Geen reklamen tegen de beroeping ingebragt zijnde werd dezelve door om? Kerkenraadsleden en den WEW H.v.d. Oever ondertekend en aan den WEW Leeraar M. Keulemans opgezonden.

Was getekend
J.P. Veen ouderl:
J.F. Reinders,
J. Remmers, diaken
H.D. Kattenhorn

1860, den 3 Decemb:

Kerkenraads Vergadering in tegenwoordigheid van den Heer vd Heij , dewelke is geopend met het Zingen van Ps 25:7 en gebed door den Heer vd Heij. De kerkelijke zaken omtrend de inkomste en uitgave der gelden zijn geregeld. Verder niets meer te behandelen zijnde is de verg: na een en ander met elkander besproken te hebben gesloten met het zingen van Ps. 25 :5 en gebed door J.F. Reinders.

Was getekend
J.C. Veen, ouderl:
J.F. Reinders,
J. Remmers, diak:
H.D. Kattenhorn

1860, den 10 Dec.

Er word bemerkt dat wij den 30 Nov: tot onze hartelijke droefheid de tijding ontvingen van den WEW Heer Ms. Keulemans dat ZEW voor de beroeping moets bedanken om rede hij geen vrijheid van den Heere ontving zijne gemeente te mogen verlaten. Verder merken wij aan, dat den 1 Dec. in ons midden gekomen is den WE Heer ver Heij en heeft Gods Woord met veel zegen verkondigd waarop ZE op heden den 10e dezer weder van ons vertrokken is.

Was getekend
J.C. Veen, ouderlingen
J.F. Reinders
J. Remmers, diakenen
H.D. Kattenhorst

1861, den 11 Januarij

Is de Kerkenraad vergadert gewest ten huize van J.F. Reinders en werd de Verg: geopend met het zingen van Ps 25 en gebed door Reinders.

Art. 1 De Verg: gaat voor met het nazien der boeken van de inkomste en uitgave der kerkgelden en zijn de boeken met het sluiten des ouden jaars in orde gemaakt en op nieuw geregeld.

Art .2 Werdt besloten aan eenige behoeftige personen eene kleine ondersteuning te geven uit de Armbusjen.

Art. 3 Kwam ter sprake, dat dat vele van de gemeente er wat tegen hadden dat de leeraars bij Veen zouden logeren, en daar er onlangs eene brief van den WEW Heer Ds C.v.d. Oever was gekomen aan br. Veen, dat ZEW bij Veen wenschte te logeren, zoo werd, om de ergernis voor te komen in rondvraag gebragt, of het niet beter was de gemeente bijeen te roepen opdat een ... zich vrij uit konde spreken, wat hij er tegen had; doch br. Veen verklaarde zich hiertegen en gaf voor zich met zijn huisgezin voorloopig van de gemeente te onttrekken. Verder werd er eene brief geschreven aan den Heer vd Oever dewelke werd ondertekend door Reinders, Remmers en Kattenhorn. Daarna werd de Verg: gesloten met het zingen van Ps 25 v 8 en gebed door J.C. Veen.

Was getekend
J.C. Veen, ouderlingen
J.F. Reinders
J. Remmers, diakenen
H.D. Kattenhorn

1861, den 6 Febr.

Kerkenraads Vergadering dewelke is geopend met het Zingen van Ps. 25 v 2 en gebed door den Ouderling J.C. Veen.

De Verg: is verder voortgegaan met het regelen der kerkelijke zaken. Overigens word bemerkt, dat op den 1e dezer den WEW Heer C.v.d. Oever in ons midden is gekomen, en heeft na eene voorbereidings predikatie, op zondag den 3 dezer het H. Avondmaal met veel zegen bediend. Op den 5 dezer heeft ZEW een biduur gehouden, waarop op denzelfden avond de gemeente is te zamen gekomen om een leeraar te beroepen en nadat gezongen en gebeden was is de beroeping geschied, en werd verkozen den WEW Heer H.v.d. Oever , Leeraar te Middelburg . In de hope dat de Heere het hart van ZEW neigen mogt om tot ons over te komen, hebben wij de beroepingsbrief, ondertekend door de Praeses C.v.d Oever, aan ZEW opgezonden.

Daarna is de verg: gesloten met het zingen van Ps 119 vs 3 en gebed door Reinders.

Was getekend
J.C. Veen ouderl:
J.F. Reinders
J. Remmers, diak:
H.D. Kattenhorn

1861, den 1 Maart

Is de WEW Heer A.v.d. Oever in ons midden gekomen, heeft het woord des levens verkondigt en is den 4 dezer weder vertrokken.

1861, den 5 Maart

Is er Kerkenraads vergadering gehouden dewelke is geopend met het zingen van Ps 25:2 gebed door Reinders. De vergadering gaat voort met het behandelen der zaken en het regelen van de inkomste en uitgave der kerk gelden, waarna niets meer te behandelen zijnde de Verg is gesloten met het zingen van Ps 25 : 7 en gebed door Veen.

Was getekend
J.C. Veen, ouderl:
J.F. Reinders
J. Remmers, diaken
H.D. Kattenhorn

1861, den 9 Maart

Is de WEW leeraar H.v.d. Oever in ons midden gekomen, heeft eenige malen Gods Woord verkondigd en is den 20 dezer weder vertrokken.

1861, den 21 Maart

Kerkenraads vergadering welke is geopend met het zingen van Ps 119 vs 3 en

Seite 26

gebed door Reinders, de kerkelijke zaken zijn geregeld en na over het een en ander gesproken te hebben is de Verg: gesloten met het zingen van Ps. 119 vs 8 en gebed door br. Veen.

Was getekend
J.C. Veen, ouderl.
J.F. Reinders
J. Remmers diak:
H.D. Kattenhorn

1861, den 1. April

Hebben wij Telegrafisch berigt ontvangen van den WEW Heer H.v.d. Oever , dat ZEW het beroep als leeraar naar deze gemeente had aangenomen.

1861, den 2 April

Is er kerkenraads Vergadering gehouden, welke is geopend met het zingen van Ps 116:4 en gebed door Reinders. De kerkelijke zaken zijn geregeld van de inkomste en uitgave der gelden. Verder niets bijzonders te verhandelen zijnde, is de Verg: gesloten met het zingen van Ps 25:10 en gebed door Veen.

Was getekend
J.C. Veen, ouderl:
J.F. Reinders,
J. Remmers, diaken
H.D. Kattenhorn

1861, den 6 Mei

Werd door de Kerkenraad en de gansche gemente besloten dat wij het kerkgebouw van den Leeraar H.v.d. Oever voor tien jaren zoude huuren. Verder werd door den kerkenraad besloten dat aan den Leeraar H.v.d. Oever het geld van pl:m: 300 Gl: tot kosten voor overtransportering zijner goederen zoude gegeven worden.

Was getekend
J.C. Veen ouderl:
J.F. Reinders
J. Remmers, diakenen
H.D. Kattenhorn

1861, den 3 Junij

is er kerkeraads Vergadering geweest dewelke is geopend met het zingen van Ps 25 vs 3 en gebed door Reinders. De Vergadering gaat voor met het nazien der kerk en armgelden, waarop verder niets bijzonders te verhandelen zijnde werd de Verg: gesloten met het zingen van Ps. 25:4 en gebed door Veen.

Was getekend
J.C. veen ouderl:
J.F. Reinders,
J. Remmers diakenen
H.D. Kattenhorn

1861, den 1 Julijk

Kerkenraads Vergadering weile is geopend met gebed door Reinders.

Art. 1 Werd in rodnvraag gebragt of wij de helft der huur zoude betalen voor het gehuurde huis van den leeraar H.v.d. Oever . hetwelk gehuurd was voor 40 RD. Doch daar de leeraar er niet in is getrokken werd er met den eigenaar A.K.Vegte afgeakkordeerd voor 14 Rd en werd door den kerkenraad besloten de zaak af te maken en dus te betalen.

Art. 2 Werd er besloten 5 Rd van het armgeld te nemen tot bijdragte voor de 14 Rth huur boven in art 1 vermeld.

Art. 3 De Kerkenraad is voortgegaan met nazien en in orde brengen der kerk en armgelden.

Was verder niet geschreven of getekend.

1861, den 2 Sept.

Is er kerkenraads vergadering gehouden welke is geopend met het zingen van ps 25:6 en gebed door Veen.

Art. 1 De Vergadering gaat voort met het nazien der kerk en armgelden.

Art. 2 Is in de vergadering binnen gekomen het lidmaat L. Schr”der welke klagt inbragt tegen het lidmaat M. Schmidt bestaande daarin dat Schmidt aan Schr”der sedert eenige tijd geld schuldig was en weigerde te betalen; nog dat Schmidt gedurig de Sabbath schende.

Art. 3 De Kerkenraad dit overwogen hebbende besloot Schmidt hierover te vermanen.

Seite 27

Art. 4 Verder wordt Schr”der zelve nog door de Kerkenraad vermaant, over zijne nalatigheid in de Godsdienstoefening, waarover hij beterschap beloofd. Vervolgens wordt de vergadering gesloten met het zingen van Ps. 25:10 en gebed door Reinders.

Was getekend
J.C. Veen ouderl:
J.F. Reinders,
J. Remmers, diakenen
H.D. Kattenhorn

1861, den 29 Octob:

Is de gemeente vergadert daartoe uitgenoodigt zijnde door den leeraar in de Godsdienst oefening van 27 October.

De Verg: werd geopend met het Zingen van Ps. 25 : 1 en gebed door den leeraar, waarop werd voorgelezen 2 Tess:3

Art. 1
De leeraar steld voor aan de leden der gemeente, dat de Kerkenraadsleden J.C. Veen, J.F. Reinders en H.D. Kattenhorn hadden verzogt Kerkenraad te houden, hetwelk door den leeraar was toegestemd. Daan nu de leeraar verstond, dat de kerkenraad voornemens was, om bij vernieuwing een twistvuur te openen, door middel van leden der gem: waar aan de kerker:leden zich van vooren hadden uitgelaten, zoo was het verlangen des leeraars, dat de gemeente zich met de kerkenraad zoude vergaderen, om indien het mogelijk was het twistvuur, dat gedurig uitbrak tog eenmaal te blusschen.

De uitgenoodigde kerkenr:leden zijn niet tegenwoordig als alleen J. Remmers, welke het verslag gehoordt en getuigdt heeft dat het, het voornemen van die ouderlingen niet was om in liefde te vergaderen en de zaken der gemeente te behandelen.

De leeraar gaat voort om de vergadering hoofd voor hoofd af te vragen of zij voornemens en van harte bereid zijn, om op de grondslagen der Geref: Kerk volgens hunnen beleidenis te leven en te wandelen en zich te onderwerpen aan de kereklijke vermaningen en tucht indien zij zich kwamen te misgaan, daar de onderhouding van tucht en dienst volgens Gods woord alleen de grondslagen zijn waarbij de Chr. kerk staat of valt, zoodat de ware leer, tucht en dienst overeenkomstig Gods woord moeten onderhouden worden? De leeraar stelt voor dat hij van deze gemeente daartoe beroepen en op deze grondslagen bevestigt is, en daar er bewijzen van nalatigheid in deze waren, zoo verlangt de leeraar dat de leden bij vernieuwing zich zullen verklaren, en zoo er iemand uit bezwaar van tijdelijke of andere omstandigheden zich onder die leer, tucht en dienst niet konde stellen, die vrij deze vergadering zoude verlaten.

Hierop hebben alle tegenwoordige leden opentlijk betuigt, dat het reeds lang hun verlangen was, en zij daarom hartelijk vereenigt waren om alzoo de onderlingen liefdeband te vernieuwen, waartoe zij ook onderling elkander de broederhand gaven.

Art. 2
De leeraar geeft verslag hoe hij met de ouderlingen had gehandeld, in de zaken, die er tusschen de ouderlingen en de gemeente waren, aangezien de bijde ouderlingen in hunnen bediening werden ontkent, van wegen hunne ontrouw en onopregtheid in hunne betrekking; ook geeft de leeraar verslag hoe hij, betreffende de laster, omtrend de leeraar door de ouderlingen gesproken en met stilzwijgen toegelaten, die leden verzogt had te willen zwijgen, om reden, de leeraar zich verzekerd hield, dat God zijne eer zoude handhaven en die handel op Zijn tijd bezoeken.

Seite 28

Ten derde maakt de leeraar bekend, hoe menig maal de handelingen der ouderlingen sprekende bewijzen opleverden van de ontkenning der beroeping en de betrekking als herder en leeraar in deze gemeente, daar zij evenwel de beroeping gemaakt, ondertekend en bij de bevestiging tegenwoordig waren zonder eenige aanmerking te maken op 't een of ander. Hoe die drie mannen J.C. Veen , J.F. Reinders en H.D. Kattenhorn zich hebben gedragen op den 11 Junij in het huis van den Heer Janssen . Hoe J. Veen en H.D. Kattenhorn zich uitgelaten hebben met bittere woorden in het huis van J. Veen in de maand Augustus tegen den leeraar en daarna uit de nalatigheid van J. Veen in zijn dienst betoond voor het Nachtmaal waarover hij door den leeraar vermaand is in tegenwoordigheid van Reinders, die mede van zijne nalatigheid moest getuigen op den avond van den 18 dezer en er toen eene onderlinge belofte van verandering en verbetering was.

Art. 3
De leeraar steld hier na voor dat hij daarom zonder eenige agterdocht had toegestemd om op maandag den 28 dezer met hen te vergaderen, dan ven een lidmaat kennis verkregen hebbende dat de Geest des duivels weder zijne woede zoude uitlaten, zoo berade zich de leeraar om in plaats van met de kerkenraad met de geheele gemeente te vergaderen, dan kon de kerkenraad hunne zaak opentlijk voorstellen; en met de avond Godsdienst werd dus de geheele gemeente uitgenoodigt; de leeraar stelde H.D. Kattenhorn voor om de sleutel der kas niet aan J.F. Reinders af te ge???, daar nog Reinders, nog Veen in de Godsdienst waren!

Art. 4
Daarna geeft de leeraar kennis van het bezoek van Catharina en Cornelia Veen op zondag avond van den 27e dezer, welke eerst schenen vriendelijk te willen weten, waarom de gemeente op dingsdag avond zoude vergaderen, waarop de leeraar te kennen gaf, dat dit wel hunnen vader als ouderling toe kwam te weten, maar hen niet, om dat nog bovendien Cornelia Veen , door den leeraar erkend werd als lid der Geref:gem:ond:'t kruis, daar zij van wegen haar gedrag in het huisgezin van den leeraar toen woonende te Middelburg nooit was gestraft en ook niet tot beleidenis was gekomen, dat de kerkenraad ook geen Attestatie van haar had ontvangen komende uit Middelburg, maar wel een schriftelijk getuigenis van hare handelingen, om welke reden de leeraar haar in hijn huis niet wilde ontvangen, en hoe wel zij bij de bevestiging in het huis des leeraars was, doch zonder zijne toestemming en tegen zijne wil, en daar de leeraar dacht, dat zij gekomen was, om schuld te beleiden, hij daarom haar had toegelaten tot hem te spreken in zijn huis, maar haar niet toeliet om de leeraar wetten te geveen met betrekking tot zaken der gemeente betreffende, en haar, Cornelia Veen, gebood zijn huis te verlaten, waarop zij volgens hare gewoonte tegensprekende en niet genegen dit dadelijk te doen, zoo werd de drift van den leeraar opgewekt werd en hij haar de kamer uitzette, willende niet langer de woorden onaangenaam genoeg hooren, waaroop de leeraar zijn kamer sluitende tot Catharina Veen sprak, vragende waarom zij met deze in zijn huis kwam, daar zij zeer wel wist, wat zaken er tusschen zijn huisgezhin en Cornelia waren, en hoe wel zij zeide daarvan niets te weten, naderhand erkende zij den inhoud geheel te weten van de brief vroeger aan de kerkenraad gerigt.

Hierop erkende sommige gemeente leden ook wetenschap van die brief te hebben, hetwelk een bewijs was dat de kerkenraad dezelve niet behan???delt??? had zoo het behoorde.

Art. 5
De Praeses gaat voor om de uitnoodigings brieven voor te lezen ge-

(Seite 29

zonden aan de ouderlingen Reinders en Veen, welke aldus luidden:

Broeder J.C. Veen .

Gij wordt uitgenoodigt in naam van de Geref:gem:ond:'t kruis

om in plaats van heden avond op morgen avond in het kerkgebouw

met de gemeente te vergaderen.

28 october 1861

teken ik mij in de hope uw Broeder

was getekend H.v.d. Oever

Broeder Reinders.

Deze dient tot uwe uitnoodiging om in plaats van heden avond

den 28e dezer op morgen avond den 29e dezer in het kerkgebouw

te vergaderen, doordien ik gisteren avond u niet in de

Godsdienst zag, kon ik u niet mondelijk uitnoodigen,

dus doe ik het schriftelijk en verwagt u daar.

Emden, 28 Octob: 1861

teken ik mij Uw Broeder

was getekend H.v.d. Oever

Hierop ontving de leeraar eene brief van Reinders van de volgende inhoud:

WEW Leeraar

Gisteren UE vriendelijk door ons verzogt zijnde om in liefde met de kerkenraad te spreken is het door UE toegestaan, maar naderhand in woede verworpen, hebt gij als opperste magt hebbende, de gemeente op dingsdag avond bijeengeorpen; zoo maken wij UE beknd met deze, dat wij niet gezind zijn onwettiglijk te vergaderen, te meer daar er niet anders te wachten is, zoo veel uit den Geest van uitnoodiging te oordeelen is, dat er anders niets verrigt zal worden, als dat de natuuren (reeds in oproer gebragt) tegen elkander zullen gemeten worden, en die buiten zijn rede zullen krijgen om Gods naam te lasteren.

De Heere schnke ons nu nog wijsheid dat wij dit mogen inzien en niet daartoe bijdraagen dat Gods Naam nog meer gelasterd wordt: Dus hebt gij ons morgen avond niet te wachten, dit schrijf ik ook in naam van Kattenhorn, die mij gisteren avond de sleutels gebragt heeft.

Overigens schint ons de gansche praktijk en toeleg meer te zijn om de natuuren willens in opstand te brengen, bewijs daarvan dat ons de sleutels geweigerd worden, wat is daarvan de oorzaak anders dan eene hoogst verbitterde toestand;

dan de Heere regeert en die wenschen wij het in handen te geven en geen toorn met toorn of wraak met wraak te vergelden!

Overigens is dit onze troost dat de dierbare Heere Jezus eene opene deur voor ons gesteld heeft, zoodat wij met vrijmoedigheid moogen naderen tot den troon zijner genade en Hem alles te klagen,

Die hebben wij als onzen Advocaat mogen aannemen, Hem kunnen wij vrij alles toevertrouwen. Hij zal de vlijers wel op Zijn tijd aan het daglicht stellen; was dit het geval van hun die zoo veel roepen dat de Heere de schuldige zal straffen, was dit waarlijk het vertrouwen des harte, wat de mond zoo meenigmaal spreekt, dan zoude de zelfverdediging niet overal doorstralen. intusschen wij zingen "laat vrij het schuimend zeenat bruischend enz:

Overigens verblijve ik in hope Uw Broeder

was getekend J.F. Reinders .

NB: Meent iemand, wie het ook zij, klagten tegen de kerkenraad te hebben, die wende zich aan de klassis.

Waarde leeraar! is het waarlijk uwe begeerte dat de breuken van grond op zullen genezen worden, dat wij te zamen onder God mogen komen en zonder aanzien van persoon oordeelen en dat gij de kerkenraad het rigt wilt laten toekomen wat hun ampt is, wenscht gij broederlijk te vereenigen, schrift of laat het ons dan weten en wij zullen ons verblijden en in alle onderdanigheid verschijnen.

Dit laatste was niet ondertekend.

De diaken J. Remmers getuigt, dat het geheele beloop den brief dog vooral het begin leugenachtig is, want het verzoek van hun niet ware, om in liefde met de kerkenraad te spreken.

Hierop heeft Reinders een antwoord van den leeraar ontvangen, welk aldus luidt:

Broeder Reinders

Dat vroomheid en opregtheid ons doch in alles behoede is mijn wensch.

Dat uwe letteren van den 28e dezer genoegzame kenmerken verre van het standpunkt eens Christens agter en onder Jezus te zijn, behoeft voor den opmerkzamen geen ander bewijs dan alleen uwe letteren in bedaardheid te lezen.

Dan br. Reinders ten tweede maal noodig ik u uit om heden avond in het kerkgebouw te verschijnen ten 6 uren. Deze uitnoodiging doe ik als herder en leeraar der Geref:gem:ond:'t kruis alhier, welks bestuur mij van Gods wege ook is opgelegt en niet als opperste magt hebbende gelijk gij veragtende schrifjt.

Dat gij in naam van Kattenhorn schrijft, geeft een overtuigend bewijs welk een boodschapper hij voor u zondag avond is geweest. dan ik wensch dat de Heere mij mag bekwaam maken om zonder aanzien van persoonen het regt en de orde der kerk te handhaven en weet dit, dat ik nog nooit eene pauschelijke of opperste magt aan eene kerkeraad heb toegekend, maar wel een bedienende magt, en als dan een kerkenraad, kerkenraad is, zal God hun wijsheid schenken om hun ampt te bedienen. Ik onderteken deze tweede uitnoodiging met herhaling van mijn wensch dat vroomheid en oprechtheid u behoede om in de regte paden te wandelen.

Emden 29. Octob. 1861

In hope Uw Broeder

was getekend H.v.d. Oever

PS: waarom ik dit aan Kattenhorn had gezegd zal ik heden avond doen weten.

Nadat deze brieven zijn gelezen verzoek de leeraar dat het oordeel van de broeders mogt gegeven worden, in tusschen wordt door een lidmaat verzogt te mogen spreken en verklaard zij, hoe zij voor en na de persoon was, die de kerkenraad ontkend had in hunne betrekking op grond van eigen ondervinding en getuigen, geeft daarvan een kort verrslag emt bijvoeging van drie hoofdzaken, die zij bij het opgenoemde zoude voorstellen, wanneer het geeischt werd. Deze drie hoofdzaken verzoekt de leeraar op schrift, hetwelk door haar wordt aangeneomen en zal in de Bijlage van deze Notulen worden gevonden.

De Kerkorde der Syn: van Emden 1571 als mede die van Wezel in 1586 en van Dordrecht 1618/19 nagezien, zoo was het onderling oordeel

Seite 31

der broeders agervolgens de orde der kork in deze te handelen, hetwelk aan de leeraar en de broeder diaken J. Remmers word opgedragen, welke deze last der gem: hebben aangenomen om naar omstandigheden te handelen.

Verder werd de verg: gelsoten met het zingen van Ps. 119:3 en gebed door den leerar.

Alzoo geschied in onze verg: van 29 Octob. te Emden

was getekend
H.v.d. Oever ,
J. Remmers ,
H.W. Koeboom ,
M.H. Schmidt ,
M.R. Saadhoff ,
C.J. Meijer .

1861, den 31 December

Vergadering gehouden door den Leeraar en het Kerkenraadslid J. Remmers.

Art. 1 Werd een kort en zakelijk verslag gegeven van de handelingen met J.F. Reinders en huisgezin en J.C. Veen en huisgezin, welke zich schriftelijk hebben ontslagen als leden dezer gemeente, zoodat Jan Cornelis Veen, Cornelia Sophie Veen, Katharina Veen, Johann Friedrich Reinders en Catharina Nikolai niet meer kunnen worden erkend leden der gemeente te zijn.

Art. 2 Verder van de handelingen van Lukas Schr”der , zijne huisvrouw en onderhoovige die zich zeer ongeregeld hadden gedragen na het uitoefenen der Godsdienst, was onnoodig verslag te geven, dar de openbare oproerigheid door hen gepleegd, de leden had genoodzaakt de hulp der Politie in te roepen.

Art. 3 Word nog bemerkt, dat om rede H.D. Kattenhorn zich in elke omstandigheid bij de oproerige voegd, hij ook van zijn post als diaken ontslagen is op den 4 Decm: jl. Het schriftelijk verslag hem toegezonden luidt als volgt:

H.D. Kattenhorn.

Wij mogen u niet langer toelaten uw dienst als diaken waartenemen, door het ontslag door deze u schriftelijk wordt te kennen gegeven, zoo laten wij u niet langer toe met de kerken zak rond te gaan.

Emden 4 Dec. 1861

Was getekend
H.v.d. Oever
J. Remmers

Art. 4 Overigens geeft de Leeraar kennis, hoe de bovengeneomde persoonen met M.H. Schmidt eene brief geschreven hebben naar Rotterdam aan C.v.d. Oever , waarin op zeer listige toon de Leeraar H.v.d. Oever in persoon en bediening gelasterd wordt. Deze brief ondertekend zijnde met de namens las Schmidt, Schr”der, Kattenhorn, R. Bakker en vrouw Theesen zoo verlangt de Leeraar dat er een ouderling en een diaken zal gestemd worden om de zaken te behandelen die het bestuur betreffen.

Hierna is de Leeraar voorgegaan om het aangezigt des Heeren te zoeken en alzoo bij stemming eene ouderling en eene diaken te kiezen en werd vervolgens verkoren M.R. Saadhoff tot ouderling en C.J. Meijer tot diaken.

Geschied in onze vergadering den 31 December 1861

Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer

Copie van de Notulen der Gereformerde Gemeente onder het kruis
te Emden van af het jaar 1856 ... tot december 1864

1862, Januarij

Kerkenraads vergadering gehouden waarop alle de broeders tegenwoordig en nadat de verg: met gebed geopend was werd alles in orde gebragt. De kerkboeken, armboeken en rekeningen zoo veel mogelijk in orde gebragt

Art. 1 Werd door de broeders diakenen voorgesteld om in iedere Godsdienstoefening Collecte te doen door 1 zakje voor de armen en 1 zakje voor de kerk te doen rondgaan en werd zulks gekeurd en besloten.

Art. 2 Werd bepaald dat iedere eerste dingsdag der maand kerkenraads zal gehouden worden ten zij de omstandigheden het anders vereischen.

De tijd verstren zijnde is de vergadering met gebed gesloten na nog aangemerkt te hebben dat de broeders Saadhoff en Meijer na hunne bevestigigng zitten hebben genomen. Nog werd vastgesteld dat reclamen bij de kerkenraad schriftelijk moeten worden ingediend en dat zulks van de predikstoel zal worden bekend gemaakt.

Aldlus geschied in onze Vergadering

Was getekend
H.v.d Oever
M.R. Saadhoff .
J. Remmers .
C.J. Meijer .

1862, den 7 Februarij

Kerkenraads Vergadering gehouden welke geopend werd met het zingen van Ps 25 :2 en gebed door de Praezes.

Art. 1 De Notulen werden gelezen en geodgekeurd.

Art. 2 Werd besloten, de ongeregelde opgrond van hunne handelingen als vervallen leden te verklaren.

Art. 3 Werd gesproken over het Kosterloon waar voor 16 Rth. werd gevordert, en werd hieromtrend voorgesteld 8 Rth. te presenteren, aangezien de gemeente in zulk een staat iss dat de kas naar uitvordering niet kan betalen.

Art. 4 Werd bepaald dat de armen die bedeeld worden, hunne bedeeling moeten afhalen.
Verder werd de verg: gesloten met dankzegging door M.R. Saadhoff.

Alzoo vastgesteld in onze verg:

van 7 Februarij 1862

Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer

1862, Maart

Kerkenraads Vergadering waarop alle de broeders tegenwoordig. De verg: werd geopend met het zingen van Ps 81:12 en gebed door den Leeraar.

Art. 1
Het Kerk en armgeld werd geteld, de vorige Notulen gelezen en de volgende leden uit het lidmaat boek gerooyeerd als: Lukas Schr”der en zijne huisvrouw, M. Bümkost? , M.U. Smidt en zijn huisvrouw E. Tapper en H.D. Kattenhorn en zijne huisvrouw H. Stark .

Art. 3
Werd gesproken over Wed. Theisen welke ontkende hare naam getekend te hebben onder de brief waarvan gesproken is in onze Notulen van Dec. 1861 waarvan nogtans de leeraar het zigtbaar bewijs aan den ouderl. Saadhoff getoond heeft en hare deelneming in de handelingen van bovengeneomde personen genoeg gebleken is. Daar zij nu van hare zijde nog geen schriftelijk bewijs gegeven heeft dat de ondertekening van voornoemde brief valsch is, kan zij niet vrij gesproken worden van bovengenoemd komplot, waarover dus van de kerkenraad nog geen eindoordeel is uitgesproken.

Art. 3
Overigens steldte de Leeraar voor of het niet mogelijk is het kerkgebouw op de gemeente over te dragen, waarna de vergadering ge-

Seite 33

sloten met dankzegging door Remmers.

Aldus geschied in onze Vergadering

Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer.

1862, den 8 April

Kerkenraads vergadering gehouden welke gekopend werd met het gebed door den Leeraar.

Nadat de kerk en armgelden geteld zijn is men tot de behandeling der zaken overgegaan.

Art. 1
De Leeraar geeft aanmerking over het lidmaat R. Bakker , wiens naam ook onder de brief in onze Not: van 31 Dec: vormeld getekend was. Naardien de ouderling Saadhoff te kennen geeft dat volgens de verklaring van de Wed. Theisen zij haar naam op die brief niet getekend heeft zoo kon zulks ook het geval met R. Bakker zijn, waarom de Leeraar van beijde een schriftelijk bewijs verlangdt dat zij de bedoelde brief niet getekend hebben.

Art. 2
De Leeraar geeft verslag van zijne bemoeijingen omtrend het huwelijk van den Leeraar H. Cramer en M. Kirchoff , bij de Duitsch Hervormde Predikant en den Burgermeester dezer stad, met dit gevolg dat verklaart werd, dat er tengevolge van de niet erkenning der gemeente door de Regeering, ook geen huwelijks verbinding konde plaats grijpen die door de Regeering erkend werd, waarom dus de Leeraar de ontvangen papieren aan M. Kirchhoff weder ter hand steld, met de aanmerking, volgens kennisgeving van de Burgermeester, dat het huwelijk, indien het hier voltrokken werd, in Nederland niet werd erkend, omdat H. Cramer een Nederlander is.

Art. 3
Er word onderling gesproken of er geene gelegenheid konde bestaan om de de gemeente in de staat te doen erkennen, waarop gesproken word om nader hieromtrend werkzaam te zijn.

Art 4
Wordt door den Leeraar voorgesteld om op het aanstaande Paaschfeest het Nachtmaal des Heeren in de gemeente te houden, hetwelk door de kerkenraad wordt toegestemd.

De tijd verstreken zijnde wordt de vergadering gesloten met gebed door den Leeraar.

Naschrift

De diaken J. Remmers heeft de bediening van het Nachtmaal tegengestemd omdat het volgens zijn gemoedelijk gevoel niet regt kon geschieden. Hiertegen heeft de Ouderling Saadhoff uitdrukkelijk zijn verlangen te kennen gegeven met Meijer en onderscheiden leden der gemeente, waarop dus het Nachtmaal op Pascha is gehouden.

Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer

1860, den 2 Mei

Kerkenraads Vergadering waarop alle de broeders tegenwoordig. De verg: regeld de gewoone zaken van Kerk en armgeld.

Art. 1
De Praeses verzoekt volgens Art 1 der vorige Not. aan Broeder Saadhoff, het aldaar bedoelde tegenbewijs van R. Bakker en de Wed. Theisen , welke last om het te verkrijgen hem was opgedragen. Voornoemde broeder geeft kennis, dat hij aan bovengenoemde zaak nog geen gevolg heeft gegeven.

Seite 34

Art. 2
De Praeses leest eene uitnoodigingsbrief voor van den WEW Leeraar M. Keulemans , om op 7 Mei e:k: op eene vergadering te verschijnen te Zwartsluis . De ouderling Saadhoff geeft te kennen dat zijne tijdelijke toestand hem niet toelaat om als afgevaardigde op die vergadering te verschijnen.

Art. 3
Word over de Collecte bij het biduur gesproken en is het oordeel des Kerkenraads dit niet te doen, aangezien de Collecte in een geheele maand zeer gering is en onze kerkelijke toestand in alle geldelijke omstandigheden vorderen zulks niet te doen. Overigens wordt goedgevonden een lastbrief in orde te brengen en de Leeraar aftevaardigen.

Art. 4
Na nog over het een en ander gesproken te hebben is de vergadering gesloten met dankzegging door broeder Meijer.

Naschrift

De lastbrief is opgesteld en door de kerkenraad ondertekend worden.

Aldus in onze vergadering besloten.

Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer.

1862, den 11 Junij

Is er kerkenraads vergadering gehouden en nadat dezelve is geopend en de gewone zaken behandelt zijn heeft de Praeses volgende voorgesteld

Art. 1
De vertengenwordiging op de Algemeene vergadering gehouden den 7 Mei l:l: te Zwartsluis en waar henen de Leeraar met eene lastbrief voorzien was afgevaardigd zie de vor: Not: op welke vergadering behandeld zijn de zaken in het Algemeen van elke gemente en in het bijzonde bbetrekkelijk de broeders uit Kampen en Mastenbroek in Nederland prov: Overijssel, die wel is waar in het stuk des doops schenen iets anders te denken, nam: dat kinderen van Christen ouders behooren gedoopt te worden al waren zij ook geen leden onder bijzondere gemeente, stellende dat wanneer de ouders zijn gedoopt, diezelve als leden der kerk behooren aangemerkt te worden. Hieroveer werd op die verg: onderling gesproken en daar het meerdere deel der broeders hunne verklaring hebben gegeven, zoo werd bepaald dat zij hiervan een voorstel aan hunne gemeente zoude doen om alzoo na goed overleg eene nadere verbinding met boven genoemde broeders te bewerkstelligen en zoo hebben dan ook de broeders kerkenraad alhier dit voorstel gehoord om dan nader hun oordeel hieromtrend uit te brengen.

Daarop is de verg: gesloten.

Aldus gedaan in onze vergadering
Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer.

1862, den 5 August:

Kerkenraads Vergadering gehouden. In de maand Julij was geen verg: gehouden door tusschen komst van twee sterfgevallen in het huisgezin van broeder M.R. Saadhoff nam: dat van zijne geliefde vrouw en kind. Zijn nu alle broeders tegenwoordig.

Art. 1
De Vergadering wordt geopend door den Praeses en de gewone zaken van kerk en armgeld geregeld.

Art. 2
Wordt voorgesteld om aan art:3 der Not: van 8 April j.l. te beantwoorden. De Praeses steld voor een verzoekschrift in te zenden, hetwelk wel van alle kan worden ondertekend, doch bijzonder van zes mannelijke leden als kerkenraads ... en aan de Koninglijke en Stedelijke Regeering zal worden afgezonden met nevens gaand verzoek aan de Stedelijke Regeering om hetzelve te ondersteunen

Seite 35

Ook wordt goedgevonden het verzoekschrift te doen drukken en elk lidmaat een exemplaar te doen toe komen.

Bovenstaande wordt aan de Praeses door de vergadering opgedragen.

Aldus geschied in onze vergadering van 5 Augustus 1862 te Emden.

Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer

1862, den 2 Septem:

Kerkenraads Vergadering gehouden waarop alle broeders tegenwoordig.

Art. 1
De gewone zaken van het kerk en armgeld worden geregeld.

Art. 2
De Praeses geeft verslag dat hij aan art: 2 der vor: Not: heeft beantwoord. Nadat het verzoekschrift was opgesteld is hetzelve door zes mansleden ondertekend nam: M.R. Saadhoff , J. Remmers , C.J. Meijer , R.E. Lubbers , en K.J. Stapela . Vervolgens is hetzelve opgezonden aan de hooge Regeering van Hanover . Het gedrukte schrift met een voorwoord volgt hierbij als eene bijlage.

Art. 3
De kosten van bovengenoemde zaken zullen voor gezamentlijke kerkrekening zijn en verrekend worden.

Art. 4
Geene zaken meer ter behandeling zijnde wordt de vergadering gesloten met gebed door den Praeses.

Was getekend
H.v.d Oever
M.R. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer

1862, den 22 Septem:

Bijzondere Vergadering

Art. 1
Is bij den ouderling Saadhoff een geschrift gekomen van de Magistraat te Emden , om eene opgave te doen betreffende eenige vragen aangaande het gemeentelijk bestuur in Geestelijke en huishoudelijke aangelegenheden, gedateerd den 17 September 1862. Waarop broeder Saadhoff een mondelijk verslag aan de Magistraat gegeven heeft doch is nu daarom deze vergadering belegt, om het mondelijk verslag door een schriftelijk te doen vervangen, en hetzelve behoorlijk ondertekend de Magistraat te overhandigen.

Art. 2
Wordt een schriftelijk antwoord in de Vergadering voorgelezen en na goedkeuring ondertekend.

Art. 3
De verg: bespreekt de behoefte aan versterking der kerkenraadsleden en wordt daartoe verlangd eene Ouderling en zoo mogelijk twee kerkvoogden. Wordt besloten deze begeerte met de keuze der personen de gemeente in de aanstaande Godsdienst oefening bekend te maken.

De Verg: wordt, na de opzendig van voorgenoemd antwoord den Leeraar te hebben opgedragen, gesloten met het zingen van Ps. 84 vs en gebed door den Leeraar.

Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer

1862, den 7 October

Is er Kerkenraads Vergadering gehouden waarop alle broeders tegenwoordig.

De Vergadering de gewone zaken van kerk en armgeld geregeld hebbende, leest de Praeses de Notulen der vor: Verg: voor.

Over art:3 word eene aanmerking gemaakt en daarover gesproken, zoodat de Leeraar om de omstandigheden het noodig oordeeld geen stemming van kerkenraadsleden te

Seite 36

doen doorgaan, daar de keuze door den kerkenraad gedaan direkt is afgeslagen.

De Verg: word gesloten met gebed door den Leeraar.

Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer

1862, den 31 Octob.

Is er eene bijzondere vergadering gehouden, hetwelk eenparig was bewilligt op donderdag den 26b dezer.

De Vergadering wordt geopend met gebed door den Leeraar.

Art. 1 De Leeraar steld voor rekening te doen van vijftig Pistolen en kwitantie te ontvangen tot het in orde brengen van zaken, waarin de gemeente genoegen neemt.

Art. 2 De Leeraar verzoekt het kerkgebouw op de gemeente over te dragen daar het hem te moeijelijk valt deze zaak langer alleen te dragen, hier in bewilligd de gemeente en zal de zaak voltrokken worden, volgens een Contract daarvan voorloopig opgemaakt en ondertekend.

De vert: wordt gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Sandhoff
J. Remmers
C.J. Meijer

1862, den 19 November

Kerkenraads vergadering waarop alle broeders tegenwoordig

De verg: word geopend met gebed door den Leeraar.

Art. 1 De Kerk en armgelden worden geregeld.

Art. 2 De rekening van de geleende vijftig pistolen worden door de kerkenraad verrekend en daarvoor aan H.v.d. Oever gekwiteerd.

Art.3 Volgens Notulen van 31 October j.l. kon de onverschrijving van fde Kerk en Pastorij nog niet geschieden - zal nader worden vervuld.

Gedaan in onze Kerkenr:Verg: van 19 Novemb: 1862

Was getekend
v.d. Oever
M.R. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer

1862, den 1 December

Kerkenraads vergadering waarop alle de broeders tegenwoordig en volgens de gewone zaken regeld zich de vergadering.

Art. 1
Nadat de Verg: is geopend door den Leeraar met gebed geeft ZEW te kennen dat de overschrijving van de kerk en pastorij is voltrokken op den 25 Novem: jl. en er alzoo is beantwoord aan art: 2 der Not: van 31 Octob:jl.

Art. 2
De Vergadering bespreekt om voort te gaan met de benoeming der betrekking in welke ieder lid der kerkenvoorstand zal gerekend worden. De voorstand bestaat tegenwoordig uit M.R. Saadhoff als ouderling, J. Remmers en C.J. Meijer als diakenen en bijgevoegd K.J. Stapela , R.J. Lubbers en H.W. Muller . Tot ouderling word benoemd H.W. Müller en tot kerkmeesters R.B. Lubbers en K.J. Stapela . Hiervan zal deze broeders schriftelijk kennis worden gegeven, waarmede Saadhoff wordt belast

Art. 3
De Leeraar heeft op Zondag den 30 Nov: jl aan de gemeente bekend gemaakt dat ZEW eene beroeping heeft ontvangen van de gemeente Poortvliet in Zeeland .

Geene zaken meer te behandelen zijnde wordt de verg: gesloten met dankzegging

Geschied in onze verg: den 1 Dec: 1862

Was getekend
H.v.d Oever

H.K. Saadhoff
J. Remmers
C.J. Meijer

Seite 37

1863, 7 January

Is de kerkenraad vergadert en zijn al de broeders tegenwoordig. De Verg: wordt geopend met het zingen van Ps 119 : 3 en gebed door de Praeses.

Art. 1 De broeders H.W. Muller als ouderling, R.E.Lubbers en K.J. Stapela als Kerkmeesters op zondag de n28 Dec. l.l. in hunnen dienst bevestigd zijnde nemen als zoodanig plaats en gaat de verg: voort in het behandelen der gewoone zaken.

Art 2 De Rekeningen en kerkzaken zullen door de ouderling Saadhoff aan de kerkmeesters worden overgedragen.

Art. 3 Daar onze Leeraar H.v.d. Oever op Zondag den 4 Januarij aan de gemeente bekend maakte dat ZEW de beroeping naar Portvliet wenschte op te volgen, zoo wordt in het midden gebragt, hoe wij met de zaak zullen handelen daar de gemeente zonder het bestuur en de dienst van een Leeraar zeker veel zoude lijden, waarom dan mondeling overleg voorgesteld wordt een acte van ontslag aan den WEW Leeraar H. Cramer als Consulent dezer gemeente ter tekening aan te bieden als mede eene volmagt tot behandeling onzer zaken voor H.v.d. Oever.

Art. 4 De verg: is na het behandelen der zaken in liefde en vrede gescheiden nadat dezelve gesloten was met gebed.

Gedaan in onze vergadering van 7 Januarij 1863

was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
C.J. Meijer
R.E. Lübbers
K.J. Stapela.

1863, den 28 Januarij

Bijzondere vergadering tot het doen van Rekening, waarop het kerkplaatsenboek door M.R. Saadhoff werd overgedragen aan de kerkvoogden met de som van 4 Rth: 2 Gr: met de verrekening van de kerk collecte gedurden het jaar 1862. Verder de rekening geschied van de diaken over de in- en uitgave met een tegoed van 12 Rth: 11Gr. 9 pf

Gedaan den 28 Jan: 1863

Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
C.J. Meijer
R.E. Lübbers
K.J. Stapela.

1863, den 3 Februarij

Kerkenraads vergadering waarop alle broeders tegenwoordig. De verg: werd geopend met gebed door den Praeses.

Art 1. Is gesproken over de wijze van het beroepen van een Leeraar, waarop besloten werd dat het op dezelfde wijze zoude geschieden als met den WEW Leeraar H.v.d Oever van Middelburg .

Art. 2 Werd met allgemeene toestemming het volgende drietal Leeraars voorgesteld als: De WEW Heer M. Keulemans te Middelburg , Ds. J.de Haan te Zwartsluis en Ds S.C.de Haan te Alblasserdam .

Art. 3 Wordt besloten om in den avond van den 3 Febr: een biduur te houden en na hetzelve uit het gemaakte drietal Leeraaren een te beroepen.

Art. 4 Het biduur gehouden zijnde werd met algemeene stemmen beroepen den WEW Heer S.C.de Haan te Alblasserdam.

De opstelling der beroeping werd aan Ds. H.v.d. Oever opgedragen om dan dezelve na zijne ondertekening op te zenden.

Seite 38

De vergadering werd vervolgens naar gewoonte gesloten.

Was getekend
H.v.d Oever, Pr:
M.R. Saadhoff C.J. Meijer
H.W. Muller R.E. Lubbers
J. Remmers K.J. Stapela

1863, 17 Februarij

Kerkenraads vergadering gehouden om over bijzondere zaken te spreken waarop alle broeders tegenwoordig.

Art. 1 Nadat de verg: geopend is geeft de Leeraar eene brief over aan de kerkenraad ..de van de volgende inhoud nam: eenige voorwaarde van Ds S.C.de Haan in geval ZEW de beroeping mogt aannemen, als:

ten 1e De vergoeding der onkosten van de gemeente Alblasserdam met de beroeping van ZEW gemaakt, heeft aangezien ZEW nog maar 7 maanden in die gemeente heeft gedient,

ten 2e de overtogt van ZEW huisgezin, daar ZEW den 18 dezer in het huwelijk treedt,

en ten 3e vier weken des jaars voor ZEW als vacantie.

Art. 2 De verg: neemt de behoorlijke voorwaarden van ZEW in overweging en werd besloten door de kerkenraad dat deze bezwaren volkomen worden weggenomen.

Gedaan in onze bijzonde: verg: van 17 Febr: 1863

Was getekend
H.v.d. Oever
M.R. Saadhoff C.J. Meijer
H.W. Müller R.C. Lübbers
J. Remmers K.J. Stapela

1863, den 16 Maart

Is er Kerkenraads vergadering gehouden om over noodige zaken te spreken en daar alle leden des kerkenraad tegenwoordig waren werd dezelve geopend met ... gebed door de Praeses.

Art. 1 Wordt door de Kerkenraad verantwoording gedaan dat de kerk en armgelden den 3 dezer zijn verrekend en in orde bevonden.

Art. 2 Nadat de EW Leeraar S.C.de Haan de beroeping naar deze gemeente den 22e Febr: had aangenomen is ZEW den 8 Maart Zondags voormiddags in de H. Dienst alhier bevestigd door den WE Consulent H.v.d Oever welke ook gelijktijdig ZEW afscheid als Leeraar dezer gemeente heeft gepreekt, naar annlijding van 1 Cor: 3 vs 10. Vervolgens heeft voornoemde Leeraar S.C. de Haan des namiddags ZEW intree gedaan als Leeraar dezer gemeente naar aanlijding van Ps 21:14.

Art. 3 Wordt door den EW Leeraar met de kerkenraad verzekerd de te goed te maken onkosten der gemeente Alblasserdam met de transportkosten des Leeraar zelve, zie de Not: van 17 Febr: b:b:, te zamen de som van 230 Gulden N:M:

Art. 4 Daar de Leeraar door ligchaams zwakte voor het naderend Nachtmaal , te houden op Paaschzondag 5 April, geen huisbezoek zal kunnen doen wordt onderling besloten de leden ten dien einde bij ZEW aan huis te noodigen. Daar er voor nu geen zaken meer te behandelen zijn is de verg: gesloten met het zingen van Ps: 89:1 en dankgebed door broeder Saadhoff.

Gedaan in onze Kerkenraads Vergadering
den 16 Maart 1863 te Emden

Was getekend
S.C.de Haan, Pr.
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
C.J. Meijer
H.R. Lubbers
K.J. Stapela

Seite 39

1863, den 6 AprilIs er Kerkenraads vergadering gehouden en nadat dezelve geopend is met gebed door den Praesed. is men tot behandeling der zaken overgegaan.

Art. 1 De Kerk en armgelden zijn geteld en naar behooren aangetekend.

Art 2 Is gesproken om de Leeraar met den ouderling M.R. Saadhoff aftevaardigen naar de algemeene vergadering welke gehouden zal worden op den 14 April en volgende dagen te Rotterdam , en nadat hiertoe onderling besloten was is men overgegaan tot het in orde brengen des Lastbrief, welke door den Kerkenraad werd ondertekend.

Art. 3 Zijn de reiskosten berekend waartoe ook eene collecte was gedaan in het gehouden biduur voor de verg: welke collecte bedroeg de som 14 g: 65 cent N:M:

Hierna is de verg: gesloten met dankzegging door broeder Remmers.

Gedaan te Emden

in onze verg: van 6 April 1863

Was getekend
S.C.de Haan, Pr.
M.R. Saadhoff
H.K. Müller
J. Remmers
C.J. Meijer
R.E. Lubbers
K.J. Stapela

1863, den 6 Mei

Kerkenraads vergadering g. nadat dezelfe is geopend met gebed door de Praes: is men tot behandeling der zaken overgegaan.

Art. 1 Kerk en armgeld is geteld en naar behooren aangetekend.

Art. 2 De Leeraar en ouderlingen brengen verslag uit als afgevaardigde naar de Algemeene verg. te Rotterdam (zie vor: Not: art: 2) behelzende eenige regelen en besluiten dier verg: als

ten 1e dat iedere gemeente naar vermogen zoude bijdragen aan de som van 150 G: N.M: tot opleiding van een student in de Godgel,h: waarvan deze gemeente 1/15 zal bijdragen nam: 10 G:

ten 2e dat iedere kerkenraad aan de Praesident dier Verg: zal opgeven de namen en het getal der leden hunner gemeente, en

ten 3e Zijn de gemeenten weder in Classes verdeelt als volgt:

Middelburg, Poortvliet en Middelharnis de Classe van Zeeland;

Rotterdam, 's Gravenhage, Leiden, Alblasserdam en Woerden de Classie van Zuid Holland;

en Appeldoorn, Lunteren, Meppel, Zwartsluis en Emden de Noordelijke Classis,

zullende de belangen der gemeenten in N:Amerika onderling en Nederland behandelt worden.

Art. 3 Is gesproken hoe men zal handelen omtrend eenige voormaals tot deze gemeente behoorden leden doch nu om voorgevallen twisten van dezelve verwijdert, hetzij door zich zelf bedankt te hebben of door de gemeente geschorst te zijn, doch welke nu weder willen vereenigen. Vooreerst is door den Leeraar onderzogt of zij ook kerkelijk en door het formulier der afsnijding zijn behandeld en daar bleek dat zulks niet geschied is, heeft de Leeraar voorgeslagen te beproeven of de gemeente onderling met deze leden verder willen vereenigen, hetwelk door de kerkenraad toegestemd zijnde is nu besloten het voorgestelde te beproeven.

Art .4 De reiskosten van den Leeraar en ouderling naar de vergadering te Rotterdam worden verrekend.

Vervolgens is de verg: gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Gedaan te Emden
in onze vergadering
Was getekend
S.C. de Haan
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
C.J. Meijer
J. Remmers
R.E. Lübbers
K.J. Stapela

Seite 40

1863, den 10 Junij

Kerkenraads Vergadering waarop Meijer niet tegenwoordig door verhindering van zijn beroep.

Nadat gebeden was door den Leeraar is men tot de behandeling overgegaan.

Art. 1 Het Kerk en armgeld is geteld en naar behooren aangetekend.

Art. 2 De Leeraar brengt verslag uit als afgevaardigde naar de Classicale vergadering gehouden den 25 dezes te MEPPEL behelzende ook eene goedkeuring over ons voornemen omtrend eenige leden in deze gemeente zie art. 3 der vor: Not:

Art. 3 Wordt besloten de ledematen bij den Leeraar aan huis te noodigen ten einde een ieder het nieuwe lidmatenboek kan ondertekenen.

Art. 4 Wordt nog gesproken over het houden van des Heeren Nachtmaal en bepaald zoo de Heere wil en wij leven op Zondag den 5 Julij, nadat er des zondags te vooren voorbereiding zal gehouden en door den Leeraar met een ouderling huisbezoek zal gedaan zijn.

Vervolgens wordt de verg: gesloten met dankzegging door broeder Saadhoff.

Gedaan te Emden

in onze verg: 10 Junij 1863

Was getekend
S.C.de Haan, Pr.
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
C.J. Meijer
R.E. Lübbers
K.J. Stapela

1863, den 2 Septem:

Is er vergadering gehouden waarop Müller niet tegenwoordig en nadat gebeden was door den Praeses is men tot behandeling van zaken overgegaan.

Art. 1 Kerk en armgeld werd geteld en daarvan behoorlijke aanteking gedaan.

Art. 2 Werd nog over een en ander gesproken en daar er geene bijzonderheden meer te verhandelen waren werd de verg: gesloten met dankzegging door den Praes.

Gedaan te Emden
in onze verg: van 2 Sep: 1863

was getekend
S.C.de Haan, Pr.
W.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
C.J. Meijer
K.E. Lübbers
K.J. Stapela

1863, den 9 Sep:

Is er eene bijzondere vergadering gehouden waarop Stapela niet tegenwoordig en nadat gebeden was door den Leeraar is men tot de behandeling overgegaan.

Art. 1 In de verg: zijn binnen gekomen J. Veen , J.F. Reinders en H.D. Kattenorn , welke weder met de gemeente wenschte te vereenigen en als leden te worden erkend.

Art. 2 Nadat onderling met elkander over de zaak gesproken was, werd algemeen goedgevonden, het aangezigt des Heeren te zoeken tot verzoening over de breuke waardoor Zijnen heiligen Naam zoo zeer is gelasterd en de gemeente verwoest.

Art. 3 De Praeses voorgegaan zijnde in het gebed, heeft men na hetzelve elkander de broederhand gegeven, terwijl een ieder betuigde dat het hart voor elkander vlak en men voornemens was, de voorgevallen zaken niet weer tot twisting op te halen, en alzoo is de bevrediging geschied. Tot bewijs hebben ook de voornoemde leden het lidmaatboek getekend.

Vervolgens werd gedankt door den Praeses

Gedaan te Emden

in onze bijzond: verg: den 9 Septr: 1863

was getekend
S.C. de Haan, Pr. zie omzijde

Seite 41

M.R. Saadhoff J. Remmers R.E. Lübbers
H.W. Müller C.J. Müller K.J. Stapela

1863, den 2 Decemb:

Is er vergadering gehouden waarop Müller en Stapela niet tegenwoordig.

Nadat gebeden was door den Praeses is men tot behandeling van zaken voort gegaan.

Art. 1 Kerk en armgeld werd geteld en naar behooren aangetekend.

Art. 2 De Leeraar en ouderling (de aufgevaard: ouderl: was M.R. Saadhoff ) brengen verslag uit als afgevaardigde naar eene Classicale verg: gehouden den 16 Octob:l:l: te Zwartsluis , behelzende eenige besluiten dier verg: als

ten 1e dat de Leeraar J.de Haan Pred. te Zwartsluis zes weken is gesensureerd op Zijne belijdenis van eenige onzedelijkheid strijdende met de waardigheid zijner bediening en

ten 2e dat die kerkenraad aldaar insgelijks zest weken gecensureerd om hunne handelingen tegen de kerkorde door hunnen Leeraar de prdikdienst te weigeren, waardoor groote ergernis was ontstaan, hetwelk door voornoemde Leeraar werd aangenomen doch door de kerkenraad geweigerd.

Art. 3 De Leeraar brengt verslag uit als afgevaardigde naar eene Algemeene verg: gehouden den 22 Octob: j.l. te Woerden als volgt: uit?? de zaken van Zwartsluis ook aldaar behandeld omdat de kerkenraad tegen het besluit der Classie protesteerden doch werd hetzelfde besloten

ten 2e werd behandelt de zaak van Woerden waaruit bleek dat de Leeraar J.de Rhoo pr: aldaar opo Zondag den 25 Octob: l:l: bedankt heeft als Leeraar en lidmaat der Gereff: kerk ond: 't kruis.

Art. 4 De reiskosten van den Leeraar en ouderling worden verrekend. Verder werd de verg: gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Gedaan te Emden
in onze verg: 2 Dec: 1863

Was getekend
S.C. de Haan, Pr.
M.R. Saadhoff, J. Remmers, H.E. Lubbers
gestrichen C.J. Meijer gestrichen

1864, den 6 Januarij

Kerkenraads Vergadering gehouden waarop Saadhoff niet tegenwoordig. De verg: word geopend met gebed door den Leeraar.

Art. 1 De Kerk en armgelden zijn geteld en naar behooren aangetekend.

Art. 2 De In- en Uitgave de jaars 1863 zijn verrekend en de Kasboeken door de Kerkenraad getekend.

Art. 3 De Leeraar brengt verslag uit als afgevaardigde naar eene Algemeene verg: gehouden te Rotterdam 9 Dec: l:l: nam: dat de Leeraar C.v.d. Oever heeft bedankt als Leeraar zijner gemeente te Rotterdam, hetwelk de verg: op het getuigenis des kerkenraad van voorn: gem: en de duidelijke bewijzen in de handelingen van Ds. C.v.d. Oever, heeft moeten erkennen waarheid te zijn, doch hetwelk door hem wordt ontkend en waarop hij voortgaat om gelijk ook reeds voor de verg: in een particulier huis te preeken.

Art. 4 Komt in aanmerking

ten 1e het protest opgezonden van ons aan Ds. M. Keulemans als Praesident der laatste gehoudene algem: verg:, welk protest is gerigt tegen de handelingen van Ds. C.v.d. Oever zoowel in het bedanken als Leeraar der gem: Rotterdam als in het afzonderlijk preeken aldaar.

ten 2e Eenige vragen insgelijks aan voornoemde Praeses opgezonden, tot onderzoek omtrend lasterlijke gerugten waarna alhier veel opspraak en ergernis bestaat; zijnde van beide dezer stukken copien berustende in de kerkelijke papieren. Deze stukken

Seite 42

zijn opgezonden den 22 Dec: l.l:, doch is nog geen antwoord ontvangen.

Gedaan in onze verg: 6 Jan: 1864 te Emden

Was getekend
S.C.de Haan
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
C.J. Meijer
R.E. Lübbers
K.J. Stapela

1864, den 3 Febr:

Is er Kerkenraads vergadering gehouden, en nadat gebeden was door den Leeraar is men tot de behandeling overgegaan.

Art. 1 Kerk en armgeldfen zijn geteld en daarvan behoorlijke aantekening gedaan.

Art. 2 Daar den Ouderlinge M.R. Saadhoff en den diaken J. Remmers hun ampt, daartoe van de gemeente herkozen zijnde, weder op zich namen, is bepaald, dit aan de gemeente bekend te maken.

Art. 3 Werd gesproken over de diaken C.J. Meijer omtrend de nalatigheid in de week... Godsdienst waarop Meijer verklaarde hierin alleen door zijn beroep verhindert te worden.

Art. 4 Werd in overweging genomen Meijer hierin te dragen zoo hij doch verhindert werd door zijn beroep zoodat een der overige broeders zijnen dienst in het collecteren dan konde waarnemen, hetwelk door alle uitgenomen Remmers werd ingestemd en zoo bleeft dus de zaak staan tot nader gelegenheid.

Vervolgens werd geeindigd met dankzegging door den Praeses.

Gedaan te Emden in onze verg: 3 Febr: 1864

Was getekend
S.C.de Haan, Praeses
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
C.J. Meijer
R.E. Lübbers
K.J. Stapela

1864, den 10 Febr:

werd door den diaken J. Remmers reclamen ingebracht tegen Meijer in de nalatigheid van zijn beroep zie vor: Not: art 4, daar Remmers vermeende dat het onwilligheid was van Meijer.

Hierop is de Leeraar met de ouderling Saadhoff op vrijdag den 12e dezer naar Meijer gegaan, hem vragende of hij de verpligting als diaken voortaan op zich zoude nemen om met Remmers beurtelings des woensdag ter kerk te komen en alzoo zijn ampt waar te nemen onder voorwaarde dat hij bij wettige verhindering door zijn beroep of voorvallende omstandigheden niet onder de verpligting lag, als alleen om van zulke zaken voor of na aan de kerkenraad kennis te geven, opdat ieder overtuigd was dat hij niet tegenstrevig was om te komen tot welke gedagten door schijn aanleiding was gegeven, Meijer antwoorde dat hij zoo veel wilde komen als hij kon doch de verpligting als diaken om doordeweeks ter kerk te komen niet op zich wilde nemen.

Hierop besloot de kerkenraad ledematen vergadering te beleggen, ten einde te onderzoeken of wij eene betere weg konden in slaan, daar het gezegde

Seite 43

van Meijer niet vrij was van eigenwillige drijving, om tog de amptsverpligting niet op zich te willen nemen.

1864, den 11 Febr:

Is er ledematen vergadering gehouden waarop alle mansleden tegenwoordig waren uitgenomen P. Lüchts van Neermoor . Nadat gebeden was door den Leeraar is men tot behandeling van zaken overgegaan, en het doel der vergadering voorgesteld.

Art. 1 Is door den Leeraar aan Meijer gevraagd of hij de amptsverpligting als diaken op zich wilde nemen onder voorwaarde boven vermeld, waarop Meijer antwoordde zulks van wege zijn beroep niet te kunnen doen.

Art. 2 Is aan Meijer voorgesteld, dat hij door verhinderd wordende door zijn beroep het diakens ampt te bedienen en tog reeds 2 jaren gediend hebbende zijn ontslag konde indienen, waarop Meijer antwoordde dit gaarne te willen doen en dus ook deed.

Art. 3 Is door den Leeraar voorgeslagen om een andere diaken te verkiezen ten einde Meijer kon worde ontslagen, hetwelk door alle werd toegestemd.

Art. 4 Werd met meerderheid van stemmen verkozen J.F. Reinders , welke dit aannam doch vooraf zeide des zondags geen 3 Malen ter kerk te kunnen komen en ook het maandelijksche busje voor den Leeraar niet te kunnen waarnemen.

Art. 5 Dit voorstel werd niet aangenomen daar Müller er zich tegen verklaarde zeggende dat dit dezelfde kwestie als met Meijer werd.

Art. 6 De tijd verstreken zijnde en verder kunnende vorderen daar Meijer zich bij zijn ingediend ontslag en Reinders bij zijne bezwaren hield, heeft de gemeente de zaak verder aan de kerkenraad overgelaten om in deze betrekking eene eindbeslissing te maken.

Vervolgens werd gedankt door den Leeraar.

Gedaan te Emden in onze verg: van 17 Febr: 1864

Was getekend
S.C.de Haan, Pr.
M.R. Saadhoff J. Remmers R.E. Lubbers
H.W. Müller C.J. Meijer K.J. Stapula.

1864, den 2 Maart:

Is er Kerkenraad vergadering gehouden waarop Meijer niet tegenwoordig. De Leeraar opend de verg: met gebed.

Art. 1 Kerk en armgelden zijn geteld en naar behooren aangetekend.

Art. 2 Is weder ter spraak gekomen de zaak betrekkelijk C.J. Meijer , doch daar deze niet tegenwoordig was kon men weinig vorderen.

Art. 3 Werd na lang durige en naauwkeurige overweging besloten dat de ouderling Müller uit naam des Kerkenraad nog weer dezelfde vraag aan Meijer omtrend zijne amptsverpligting (zie vor: Not:) zoude voorstellen, en zoo bleef weigeren zijn ingediendt ontslag te doen doorgaan, om dan vervolgens te raadplegen over Reinders, die met meerderheid van stemmen gekozen was.

Vervolgens is er gedankt door den Leeraar.

Gedaan te Emden in onze vergadering van 2 Maart 1863

Was getekend
S.C.de Haan Pr:
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Rmmers
C.J. Meijer
R.E. Lübbers
K.J. Stapela

Seite 44

1864, den 30 Maart

Kerkenraads vergadering welke geopend werd met gebed door den Praeses.

Art. 1 Kerk en armgeld werd geteld en naar behooren aangetekend.

Art. 2 Kwam weder ter spraak de zaak betrekkelijk Meijer welke nu tegenwoordig was. De ouderling bragt verslag uit omtrend zijne last (zie vor:Not:art: 3) waaruit bleek dat Meijer geheel weigeragtig bleef omtrend zijn ampt en zich bij zijn ontslag hield, hetwelk hij nu ook weder verklaarde met duidelijke blijken van haltstarrige verbittering en onwilligheid, bleikende ook daarin dat hij gezegd had het ampt te zullen waarnemen tot een ander zijne plaats zoude vervullen maar tog reeds een maand lang gedeeltelijk verzuimd had. Hierop werd besloten dat Meijer als diaken zoude afgaan en bij gelegenheid een ander verkoren worden.

Art. 3 Daar de Leeraar eene uitnoodiging ontvangen had om op eene Algemeene vergadering den 6 April e:k: te 's Gravenhage te verscheinen werd besloten de reiskosten daartoe uit particuliere giften te verzamelen en verder de lastbrief in orde te brengen.

Art. 4 Werd den Leeraar door de Kerkenraad opgedragen doch vooral niet in te stemmen met de onkerkelijke handelingen die reeds lang op de algemeene vergaderingen door lafheid of stilzwijgen plaats hadden, al was het dan ook dat wij met weinige of alleen in den regten weg bleven volharden, hetwelk de Leeraar betuigde onder afbidding van des Heeren genade ook zijne eenige keuze te zijn.

Verder werd de verg: gesloten met dankzegging door den Praeses.

Gedan te Emden in onze vergadering van 30 Maart

Was getekend

S.C. de Haan, Pr:
M.R. Saadhoff J. Remmers
H.W. Müller K.E. Lübbers

1864, den Mei

Is er Kerkenraads vergadering gehouden, welke is geopend met gebed door den Praeses.

Art. 1 Kerk en armgeld geteld en na behooren aangetekend.

Art. 2 De Leeraar brengt verslag uit als afgevaardigde naar de Algemeene verg: zie vor: Not: nam: dat bij onderzoek der Classis van Zeeland duidelijk gebleken is dat Ds. H.v.d. Oever de gemeente Poortvliet op eene onwettige wijze verlaten heeft; waaromtrend voornoemde Leeraar wel bekende niet wettig gehandeld te hebben, maar evenwel tog niet schuldig te zijn aan trouwelooze verlating van zijne dienst, waarin ook sommige leden dier vergadering instemde; doch andere zooals Ds. M. Kreulemans en zijn ouderling Willemse van Middelburg , de leerende ouderl: Huizen van Middelharnis en Ds. S.C.de Haan van Emden beweerde dat met het volgens Gods woord en de Kerkorde niet anders noemen kon als trouwelooze verlating van zijne dienst, want zulke handelingen duidelijk strijden met Gods woord en de kerkwet zoude bestaan dat het veroordeeld en het dus geen zonde of onwettigheid konde zijn want daar geen wet is, is ook geen overtreding. Daar nu beide parteijen bleven volharden en er geene overeenstemming gevonden werd is de verg: voor dit maal opgeheven en zijn de broeders elks naar zijn bestemming vertrokken.

Art. 3 De vergadering werd gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Gedaan te Emden in onze Vergadering van Mei 1864

Was getekend.
S.C.de Haan
M.R. Saadhoff
J. Remmers
R.E. Lubbers
K.J. Stapela.

1864, den 1 Junij

Is er Vergadering gehouden waarop Remmers en Stapela niet tegenwoordig en nadat gebeden was door den Leeraar werd volgende behandeld

Art. 1 Kerk en armgeld geteld en naar behoren aangetekend.

Art. 2 Is gesproken over de ledematen C.J. Meijer en deszelfs huisvrouw Z.H. Smit benevens H.W. Koeboom welke zich ongeregeld gedragen in lasteringen tegen Leeraar en gemeente betrekkelijk het afgaan van Meijer als diaken en andere beuzelingen en werd besloten dat de ouderlingen voornoemde leden nogmaals zouden vermanen gelijk reeds meermalen geschied is en zoo zij van deze handelingen niet willen aflaten, hen de censur aan te zeggen.

Art. 3 Is besloten op woensdag den 8 dezer leden vergadering te beroepen ten einde te beramen over geldelijke omstandigheden nam: 50 Rth tot betalen van Intrest op het Hypotheek van Dublet groot 1111 Rth en nog eenige rekeningen.

De verg: werd gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Gedaan te Emden in onze verg: 1 Junij 1864

Was getekend
S.C.de Haan, Pr.
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
R.E. Lübbers

1864, den 6 Julij

Kerkenraads vergadering welke is geopend met gebed door den Leeraar.

Art. 1 Kerk en armgelden zijn geteld en naar behooren aangetekend.

Art. 2 Wordt bemerkt dat op den 26b Junij na voorafgaand onderzoek en tweemaal te zijn afgelezen de volgende persoonen als lidmaten der gemeente zijn aangenomen als: Elisabeth Janssen en Grietje Michils Person

Art. 3 Wordt nog bemerkt dat op den 22 Junij de volgende ledematen, na voorafgaande vermaningen om hunne volharding in de zonde (zie vor: Not: art 2) zijn gesencureerd als: C.J. Meijer den deszelfs huisvrouw Z.H. Schmidt en W.H. Koeboom .

Verder is de vergadering gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Gedaan in onze verg: van 6 Julij 1864

Was getekend.
S.C.de Haan, Pr.
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
R.E. Lübbers

K.J. Stapela

1864, den 14 Sept:

Kerkenraads vergadering welke is geopend door den Leeraar.

Art. 1 Kerk en armgeld geteld en aangetekend.

Art. 2 De Leeraar brengt verslag uit als afgevaardigde naar de algemeene verg: gehouden den 31 Aug: l:l: te 's Gravenhage als volgt:

ten 1e Dat de voormalige Leeraar H.v.d. Oever ,om zijne willekeurige handelingen volgens besluit dier vergadering niet meer als Leeraar der Geref: kerk ond:'t kruis wordt erkend.

ten 2e Dat de voormalige Leeraar C.v.d. Oever ,om zijne scheurmakerij, insgelijks niet meer als Leeraar der geref kerk ond:'t kruis wordt erkend, van hetwelk ons eene schriftelijke kennisgeving der vergadering is toegekomen en aan de gemeente bekend gemaakt.

Art. 3 De Leeraar brengt verslag uit van zijn gesprek met de Leeraaren, Ds. Klinkert (Zwolle + Rotterdam, gjb) Veltman (? gjb) en J. Plug (Amsterdam, gjb) over hereeniging met hun kerkelijk be-

Seikte 46

staan, waaromtrend die Leeraaren verklaarde mondeling of persooneel hiervan geen resultaat te kunnen geven, maar dat zulks op een van hunne vergaderingen moest worden behandeld.

Art. 4 De kerkenraad besluit hieromtrend een schriftelijk onderzoek in te dienen aan de Zwolse Classe welke eerstdaags dacht te vergaderen, welk stuk wordt opgemaakt, door de kerkenraad ondertekend en waarvan een Copie in de kerkelijke archieven wordt bewaart.

Art. 5 Er wordt nog gesproken over het houden van des Heeren Avondmaal en wordt hetzelfe bepaald op Zondag 25 dezer na vooraf voorbereiding gehouden en huisbezoek gedaan te hebben.

Verder werd de verg: gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Gedaan in onze verg: te Emden

was getekend

S.C.de Haan, Pr. H.W. Müller R.E. Lübbers

M.R. Saadhoff J. Remmers K.J. Stapela

1864, den 5 Octob.

Is er Vergadering gehouden waarop Saadhoff niet tegenwoordig. De Verg. wordt geopend met gebed door den Leeraar.

Art. 1 Kerk en armgeld wordt geteld en aangetekend.

Art. 2 Wordt aangemerkt het antwoord op de missive van de Classie te Zwolle (zie ons vor Not: art 4) inhoudende de volgende voorwaarde tot hereeniging als

ten 1e De kerkenraad en gemeente doen schuldbelijdenis van hun afzwerven en

ten 2e wordt van de Leeraar vereischt, bewijzen van regtzinnigheid en bekwaamheid, zullende op grond van deze voorwaarde, Leeraar, kerkenraad en gemeente in hunne betrekkingen blijven zoo als zij nu zijn. De verg voegt er bij dat dit hunne gedachten zijn, zoodat indien de overige broeders daarmede instemmen de vereeniging op eene eerstvolgende algem: verg zal kunnen geschieden.

Art. 3 De ledematen zoowel vrouwen als mannen, uitgenoodigt zijnde te vergaderen, zijn ingekomen.

Art. 4 Wordt de verg: bekend geaamkt met de zaak in art 2. vermeld.

Art. 5 Wordt in het midden gebragt een voorstel van Ds. M. Keulemans tot vereening met de gemeenten van wijlen Ds. Ledeboer in Nederland.

Art. 6 Nog wordt in het midden gebragt een voorstel van de Afgescheidene in Oostvriesland insgelijks tot vereeniging.

Art. 7 De vergadering neemte alle drie de zaken in overweging en besluit als volgt: om de zaak van art 2 verder aftewachten en de beide voorstellen van art: 5 & 6 voor het tegenwoordige niet in te stemmen om rede der onderhandeling in art: 2 vermeld;

Art. 8 Door de kerkenraad wordt nog besloten om de volgende leden van wegen trouweloosheid al een en andermaal vermaand zijnde van het lidmaatschap te rooijeren als: C,G, Neijer en H. Bargmeijer bijde woonagtig te Emden.

De verg: wordt gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Geschied in onze verg: van 5 Oktob: 1864 te Emden

Was getekend
S.C.de Haan
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
R.E. Lübbers
K.J. Stapela

Seite 47

1864, den 2 Novem:

Kerkenraads vergadering

De verg: wordt geopend met gebed door den Leeraar.

Art. 1 Kerk en armgeld geteld en naar behooren aangetekend.

Art. 2 Wordt bemerkt dat R. Bakker , welk lidmaat eene geruime tijd was afgezworven geweest, na ootmoedige belijdenis zijner zonde en duide: blijken van betering in zijne wandel gedaan en gegeven te hebben, weder in de gemeenschap der kerk is opgenomen.

Art. 3 Wordt nog bemerkt dat tot lidmaat der gemeente is aangenomen, H. Bakker , na vooraf tweemaal de gemeente te zijn voorgesteld en door de kerkenraad onderzogt te zijn.

Geene zaken meer te verhandelen zijnde wordt de verg: gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Gedaan in onze verg: van 2 November 1864 te Emden

Was getekend
S.C. de Haan. Pr.
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
R.E. Lübbers
K.J. Stapela

1864, den 7 Decemb:

De verg. wordt geopend door den Leeraar.

Art .1 KErk en armgeld wordt geteld en naar behooren aangetekend.

Art .2 Er wordt gesproken over de betrekking der kerkenraadsleden, welke afgaan zullen en wie niet, doch daar de tijd verstreken is eeer men deze zaak afgehandeld heeft, wordt de verg: uitgesteld tot nader gelegenheid en voor ditmaal gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Geschied in onze verg: van 7 Decemb: 1864 te Emden

Was getekend
S.C.de Haan, Pr.
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
R.E. Lübbers
K.J. Stapela

1864, den 28 Decem:

Is de Kerkenraad vergadert om de vergadering van den 7e dezer voort te zetten en tegelijk onze vergaderingen voor dit jaar te sluiten en zijn alle broeders tegenwoordig.

Voormiddag 1e zitting

Art: 1 De verg: is geopend met het zingen van Ps 119 vs 3 en gebed door den Leeraar.

Art. 2 De Kerk en armgelden zijn geteld en aangetekend.

Art 3 De diaken en Kerkmeesters doen verantwoording van de inkomste en uitgave des jaars 1864, waaruit bleek dat er een voordeelig saldo in de armkas bleef van 32 Rth 11 Gr en 4 ph., en een tekort in de kerkenkas van 8 Rth 12 gr en 5 ph.

Art. 4 De kasboeken van kerk en armgelden zijn nagezien en door de kerkenraad afgetekend, vervolgens de overige boeken nagezien en in orde bevonden, uitgenoomen eene aanmerking op ledematenboek waarop nog eenige leden moeten teken doch hieover zal nader gesproken worden.

Art. 5 Wordt besproken en algemeen goedgevonden de gelden der armkas zijn de som van 32 Rth aan de kerk te leenen tegen 4% intrest, omdat de eerstkomende uitgave der kerk reeds 174 Rth bedraagt en er niets in de kas is;

Seite 48

hiertoe zal de diaken het voorn: armgeld hetwelk nu reeds uitgezet is zoo spoedig mogelijk lossen.

Art. 6 Aan de kerkmeester wordt opgedragen zoo spoedig mogelijk te zorgen voor de intrest van 300 Rth aan H.v.d. Oever , een rekening van Tergast en de aflossing van een actie van 50 Rth: op het kerkgebwou. Voor het tekort hiertoe zie art: 5 wordt besloten tot vrije giften bij de gemeente rond te gaan.

Art. 7 De volgende behandelingen worden uitgesteld tot na de middag en deze zitting gesloten met het zingen van Ps: 123:1 en gebed door broeder Saadhoff.

Namiddag 2e Zitting.

Art.8 Deze zitting wordt geopend met het zingen van Ps 84:5 en gebed door den Leeraar.

Art. 9 Er wordt gesproken over de gemeentelijke toestand en de broeders opmerkzaam gemaakt op eenige leden die ongeregeld wandelen, waaromtrent besloten wordt dezelve te vermanen, of zij tot beterschap des levens mogten komen. Ook wordt nog bepaald de zuster Veen , die zich bij de vereeniging van hunne ouders (zie de Not. van 9 Sept: 1863) niet bepaald hebben uitgesproken daaromtrend te onderzoeken.

Art. 10 Er wordt gesproken over het nakomen der orde in onze kerkenraads vergadering en de broeders onderling opgewekt om van nu voortaan de orde beter te volgen als in de afgeloopen tijd geschied is. Hiertoe wordt bepaald

ten 1e Dat een ieder gehouden is zonder wettige verhindering op de vergadering altijd tegenwoordig te zijn en wel op de vooraf bepaalde tijd,

ten 2e De vergadering altijd met psalmgezang en gebed te openen en te sluiten.

ten 3e Het houden van eene geregelde orde in het behandelen der zaken volgens een daartoe opgesteld orde lijstje.

Art. 11 Er wordt gesproken over de amptsbediening en hebben de broeders elkander opgewekt, zoo veel mogelijk hierin onderling werkzaam te zijn, opdat niet den eenen meerder last dragen als den anderen maar er zooveel moogelijk getragt wordt, elkander de bediening te verligten en het zijn moge, hoewel een ieder in zijne orde nogtans als een eenige man; hetwelk allen onder biddend opzien tot den Heere en erkenning van eigen zwakheid en schuld gewilliglijk wordt ingestemd en aangenomen.

Art. 12 Wordt gesproken over het al of niet afgaan der kerkenraadsleden en na rijp overleg bepaald dat

ten 1e de Ouderling M.R. Saadhoff door verhindering van zijn beroep zal afgaan en H.W. Müller hoewel hij twee jaren gedient heeft, nog een jaar zal blijven, opdat niet bijde de ouderlingen tegelijk afgaan volgens kerkorde art:27, waarom dus een ander ouderling in de plaats verkoren moet worden.

ten 2e Dat een diaken zal verkoren worden in de plaats van Meijer , die reeds vroeger afgegaan is zie de Not: 30 Maart l:l:

ten 3e Dat de kerkmeester K.J. Stapela zal afgaan hoewel hij herkiesbaar zal worden gesteld.

Art. 13 Is gesproken over de aanmerking op het ledematenboek volgens art:4 bepaald die leden ten dien einde bij de Leeraar aan huis te noodigen.

Art. 14 Zijn de mansleden, daartoe uitgenoodigd zijnde, in de vergadering gekomen tot het tot het kiezen van nieuwe Kerkenraadsleden, en nadat gezongen was uit Ps 119:17 en gebeden door den Leeraar is men met de verkiezing voortgegaan.

Art. 15 Met meerderheid van stemmen zijn gekozen tot ouderling J.F. Reinders tot diaken R. Bakker en tot kermeester herkozen K.J. Stapela .

Seite 49

Art. 16 Bakker en Stapela tegenwoordig zijnde, is hen de bediening met zegenwensch opgedragen, welke stemming ook aan Reinders, niet tegenwoordig zijnde, zal worden bekend geaakt, en alsdan op zondag den 1e en 8e der volgende maand de gemeente opentlijk aangezegt, opdat in dien er geen verhinderingen in de weg komen de bevestiging den 15 eerstvolgend zal kunnen geschieden.

Art. 17 Hierna wordt deze zitting en meteen de vergadering gesloten met het zingen van Ps 90:9 en gebed door den Leeraar, waarna ten slotte nog gezongen wordt Ps 134 : 3.

Gedaan in onze verg: van 28 December 1864 te Emden.

Was getekend
S.C.de Haan, Pr.
M.R. Saadhoff
H.W. Müller
J. Remmers
R.E. Lübbers
K.J. Stapela

Tot dus verre de Copien, welke getrouwelijk zijn afgeschreven en waarvan de oorspronkelijke stukken bewaard worden in de kerkelijke papieren.

S.C.de Haan pr:

N O T U L E N

der verhandelde zaken op onze

Kerkenraads Vergaderingen

van af

Primo Januarij 1 8 6 5

1865, den 11 Janua:

Bijzondere Kerkenraads vergadering waarop alle de broeders tegenwoordig.

Art. 1 De verg: wordt geopend met het zingen van ps 86:6 en gebed door den Leeraar.

Art. 2 De Leeraar steld voor dat J.F. Reinders , alhoewel hij eerst de beroeping als ouderling (zie Not: 28 Dec b:b:) heeft aangenomen, nogtans nu dezelve volstrekt heeft afgeslagen, om rede hij niet wist, zoo hij zeide, of de Heere met hem als ouderling optrok.

Art. 3 Er wordt onderling geraadpleegt, hoe nu in deze omstandigheid te doen zij daar de Leeraar betuigt alle middelen beproeft te hebben, om Reinders van de wettigheid zijner roeping en het gewigt der zaak te overtuigen, doch alles vrugteloos.

Art. 4 Na rijp overleg wordt door alle eenstemming betuigt dat een herkiezing in deze omstandigheid niet doenlijk is, van wegen het klein getal mansleden en de toestand van elk lid in het bijzonder.

Art. 5 Wordt door den Leeraar aan broeder M.R. Saadhoff gevraagd of hij, uit aanmerking van de gebrekvolle toestand ter vervulling in zijne plaats, bij zijn ingebragt bezwaasr omtrtend zijne beroepsomstandigheiden bleef volharden om af te gaan, of dat hij genegen was in zijne betrekking te blijven, tot welk laatste hij zich genegen betoonde, betuigende uit aanmerking van de omstandigheden geen vrijheid te hebben bij zijne bezwaren te blijven, hopende dat God het voor hem in deze mogt voorzien.

Art. 6 Wordt dus algemeen goedgekeurd en besloten dat Saadhoff in zijne betrekking zal blijven en Müller op een volgend jaar, indien het God behage onze toestand ten goede te wenden, zal afgaan, zoodat nu Müller als oudste en Saadhoff als jongste ouderling zal worden aangemerkt.

Art. 7 De vergadering wordt gesloten met het zingen van Ps. 72:11 en gebed door den Leeraar.

Geschied in onze bijz: verg: van 11 Januarij 1865 te Emden

S.C.de Haan pr:
H.W. Müller
M.Saadhoff
J: Remmers
R.E. Lubbers
K.J. Stapela

1865, den 1 Februarij

Kerkenraads vergadering waaropo Müller en Stapela niet tegenwoordig.

Art. 1 De verg: wordt geopend met gebed door den Leeraar.

Art. 2 De diaken en kerkmeesters doen rekening en verantwoording der kerk en armgelden.

Art. 3 De Notulen der vor: verg: worden gelezen, goedgekeurd en getekend.

Art. 4 Wordt bemerkt dat R. Bakker als diaken opentlijk bevestigd zijnde in deze verg: Zitting heeft genomen.

Art. 5 De verg: wordt gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Geschied in onze kerkenr:verg: van 1 Februarij 1865 te Emden

S.C.de Haan, pr:
M. Saadhoff
J. Remmers
R. Bakker
R.E. Lubbers

Seite 52

1865, den 1 Maart

Kerkenraads vergadering waarop alle broeders tegenwoordig

Art. 1 De verg: wordt geopend met gebed door den Leeraar.

Art. 2 De Diakenen en kerkmeesters doen rekening over de kerk en armgelden.

Art. 3 De Notulen der vor:verg: worden gelezen en geod gekeurd.

Art .4 De Kerkmeesters brengen in het midden een voorstel van Mejufr. H.v.d. Oever geb. Engelaan wonende te Amsterdam om het hypotheek groot 300 Rth: hetwelk zij op het kerkgebouw heeft, op eene voordeelige wijze voor de gemeente, aftelossen, en waaromtrend eenige leden der gemeente hebben begeert met voornoemde jufr. in onderhandeling te treden.

Art. 5 De verg: stemd die onerhandeling toe, waarover dan later aan de kerkenraad kennis zal worden gegeven.

Art. 6 De verg: wordt gesloten met dankzegging door den Leeraar.

Geschied in onze kerkenr:verg: van den 1 Maart 1865 te Emden

S.C.de Haan, pr:
H.W. Müller
M.K. Saadhoff
J:Remmers
R. Bakker
R.E. Lubbers
K.J.Stapela

1865, den 3 Mei

Kerkenraads vergadering waarop Müller en Stapela niet tegenwoordig.

Art. 1 De verg: wordt geopend met het zingen van Ps 119 : 3 en gebed door den Leeraar.

Art. 2 De diakenen en kerkmeester doen rekening en verantwoording der kerk en armgelden.

Art. 3 De vorige Notulen worden gelezen en geodgekeurt.

Art. 4 De Kermeesters geven kennis van hunne onderhandeling met Jufvr.v.d. Oever, zie vor:not:art 4, nam: dat zij met voornoemde Jufvr: hebben geaccordeert voor de som 320 Guld:Ned:Munt ter aflossing van het voren gemelde hypotheek, tot welke aflossing den Heer H.v.d. Oever alhier is gekomen met eene getekende volmagt van zijne vrouw om in hare naam te kunnen handelen en met wien ook eigentlijk het gemelde accoord is gemaakt; doch daar die volmagt niet Notarieel bevestigd en doordien niet toereikend tot aflossing was, zoo moet de aflossing eerst later volgen, waarvan dan ook in de Notulen zal worden gemeld.

Art. 5 De Leeraar steld voor dat de gemeente in het beziet moet zijn van een copie der eigendomsregten van de Kerk, daar zulkks in sommige gevallen nuttig konde zijn.

Art. 6 De verg: neemt genoegen in dit voorstel en wordt aan de broeders kerkenmeesters opgedragen het nnodige daartoe te doen.

Art. 7 De broeders kerkmeesters stellen voor het verwen van de voorhuis deur pastorij en het aanschaffen van nieuwe kasboeken, hetwelk beide de verg: toestemd.

Art. 8 De verg: wordt gesloten met zingen van ps 25 : 3 en dankzegging door den Leeraar.

Geschied in onze Kerkenr:verg: van den 3 Mei 1865 te Emden

S.C.de Haan, pr.
M.K. Saadhoff
J. Remmers
R. Bakker
R.E. Lubbers

Seite 53

1865, den 7 Junij

Kerkenraads vergadering waarop Stapela, door ziekte verhindert, niet tegenwoordig.

Art. 1 De verg: wordt geopend met het zingen van Ps 84 : 3 en gebed door den Leeraar.

Art. 2 De diakenen en kerkmeesters doen rekening en verantwoording der kerk en armgelden.

Art.3 De vor: Not: worden gelezen waarop volgende wordt bemerkt:

ten 1e Geven de kerkmeesters te kennen dat op art:4 nog geene voldoening is, waartoe zij verder zullen arbeiden.

ten 2. Geven die broeders insgelijks te kennen dat zij aan art:6 hebben voldaan, maar de bedoelde copie niet bekomen, waartoe zij nog verdere pogingen zullen doen.

Art. 4 De Leeraar geeft kennis eener noodiging, van de Scriba der Syn:Verg: van de Geref: kerk (onder het kruis, gjb) in Nederland, aan onzen Leeraar om op hunne vergadering te verschijnen op den 27 dezer te Rotterdam , ten einde onze gemeente aldaar te vertegenwoordige om met die broeders te vereenigen, waartoe wij reeds voorloopig met hunne Classicale verg: hebben onderhandelt, zie de Not. van 5 Octob b:b: art 2

(Siehe dazu auch Notulen Geref.Gem.onder het kruis, S. 414,

Artikel 8f und Artikel 14; neu herausgegeben ca 1986, gjb)

Art. 5 Er wordt besloten over deze zaak op eene bijzondere verg: te handelen en daartoe ook de gemeente te zaam te roepen.

Art. 6 Deze kerkenraads en gemeente vergadering wordt bepaald op woensdag den 21e dezer.

Art. 7 Wordt nog besloten en bepaald alsdan des avonds een biduur te houden voor onze vereeniging en bij die gelegenheid collecte te doen tot vergoeding der reiskosten.

Art. 8 De Verg: wordt gesloten met het zingen van Ps. 25 : 2 en dankzegging door den Leeraar.

Geschied in onze Kerkenr:verg: van den 7 Junij 1865 te Emden

S.C.de Haan, pr.
H.W. Müller
M.K. Saadhoff
J. Remmers
R. Bakker
R.E. Lubbers

1865, den 21 Junij

Bijzondere vergadering waarop eerst alle broeders kerkenraad tegenwoordig zijn.

Art. 1 De verg: wordt geopend met het zingen van Ps 86 : 6 en gebed door den Leeraar.

Art. 2 De Notulen der vor: verg: worden gelezen en blijkt uit art: 4, 5 & 6 wat nu te verhandelen zij:

Art. 3 Onze onderhandelingen van Octob: des vor: jaars betrekkelijk de vereeniging met de Geref:kerk in Nederland (o.h.kruis, gjb) worden nagezien en de eischen dier Broeders nogmaals in overweging genomen, zie de Not: van 5 Octobr b:b: art : 2

Art. 4 De Kerkenraad willigt deze eischen in en besluit dezelve de gemeente voor te stellen.

Art. 5 Er wordt ten dien einde eene copie van schuldbelijdenis opgesteld, alsmede eene copie van een lastbrief.

Art. 6 Er wordt besloten de Leeraar en de ouderling M.R. Saadhoff , als afgevaardigde naar de Syn:verg: zie de vor: Not: art 4 heen te zenden.

Art. 7 De ledematen, zoo wel vrouwen als mannen komen de vergadering binnen, te voren daartoe uitgenoodigd zijnde.

Seite 54

Art. 8 Gezongen zijnde uit Ps 25 : 6 en gebeden door den Leeraar wordt de verg: voortgezet.

Art. 9 De Leeraar doet verslag aan de leden, waarom deze verg: is belegt geworden.

Art. 10 De Praezes geeft de gemeente de vorige handelingen betrekkelijk de vereeniging te kennen en leest alle stukken voor.

Art. 11 Op verlangen wordt zoo veel mogelijk de oorzaak der scheuring opgelost.

Art. 12 De eischenb der vereeniging worden de gemeente voorgesteld en door haar als billijk aangenomen.

Art. 13 De Copie der schuldbelijdenis wordt voorgelezen waarop alle personeel hunne deelneming te kennen geven.

Art. 14 De Copie van lastbrief wordt voorgelezen en geodgekeurd.

Art. 15 Niets meer aan te merken zijnde wordt de zitting gesloten met het zingen van Ps 90:9 en gebed door den Leeraar.

Art. 16 Wordt door de Kerkenraad de lastbrief en schuld belijdenis in orde gebragt, getekend en de copien bewaart.

Art. 17 Verder wordt de verg: besloten met een biduur, gehouden door den Leeraar naar aanleiding van 1 Kon:8:50.

Geschied in onze kerkenr:verg: van den 21 Junij 1865 te Emden

S.C.de Haan, pr.
H.W. Müller
M.K. Saadhoff
J. Remmers
R. Bakker
R.E. Lubbers
K.J. Stapela

1865, den 5 Julij

Kerkenraads vergadering waarop alle de broeders tegenwoordig

Art. 1 De verg: wordt geopend met het zingen van ps 84 : 1 en gebed door de Praeses.

Art. 2 Diakenen en kerkmeesters doen rekening en verantwoording van de kerk en armgelden.

Art. 3 De Notulen der vor:Verg: worden gelezen en goedgekeurt.

Art. 4 De Leeraar en ouderling als afgevaardigde brengen verslag uit van hunne handelingen op de Syn:verg: van 27 Junij b.b. te Rotterdam , dat de gewenschte vereeniging met de Geref: Kerk in Nederalnd, op de vroeger gemelde wijze is geschied zie de Not: van 21 Junij b:b: art 3, hetwelk de Consulent dezer gemeente, de WEW Heer v.d. Vegt Leeraar te Bierum , in naam dier verg. in de gemeente zal komen bevestigen.

Art. 5 Er wordt gesproken over het vieren van des Heeren Avondmaal , en hetzelve bepaald op Zondag den 23e dezer, zoo de Heere wil en wij leven, waartoe vooraf huisbezoek gedaan, voorbereiding gehouden en de gesencureerde leden vermand zullen worden.

Art. 6 De verg: wordt gesloten met het zingen van Ps 89:4 en gebed door den Leeraar.

Geschied in onze Kerkenr:verg: van den 5 Julij 1865 te Emden

S.C.de Haan, pr.
H.W. Müller
M.K. Saadhoff
J. Remmers
R. Bakker
R.E. Lubbers
K.J. Stapela

1865, den 9 Aug:

Kerkenraads vergadering.

Art. 1 De verg: wordt geopend met het zingen van ps: 86:6 en gebed door de Praeses.

Art. 2 De diakenen en kerkmeesters doen rekening en verantwoording over kerk en armgeld

Art 3 De Notulen der vor: verg: worden gelezen en goedgekeurd.

Art. 4 De kerkmeesters geven hun bezwaar te kennen over de geldelijke toestand der kerkenkas en wordt besloten om vrije giften bij de gemeente rond te gaan tot voldoening van inresten en andersins hetwelk de broeders kerkmeesters wordt opgedragen.

Art. 5 Wordt gesproken over het lidmaat de wed: Schr”der , welke uit de armkas wordt bedeeld en in hoogst zieken toestand verkeert zoodat haar einde met rasche schreden nadert. Hierom wordt bepaald zoo lang zij in leven is zoo veel mogelijk tot hare verzorging te doen.

Art. 6 Er wordt nog bemerkt, dat de Consulent de WEW Heer H.M.v.d. Vegt , Leeraar te Bierum op Zondag den 23 j.l. in ons midden is geweest en de vereeniging in naam der sep.? verg: heeft bevestigd zie de vor: Not: art 4

Art. 7 Verder wordt nog bemerkt dat het lidmaat W. Koeboom , na voor de Kerkenraad beleidenis van zijn afzwerven te hebben gedaan, den 23e Julij jl van de sencure is ontheven en weder tot het H. Nagtmaal is toegelaten.

Art 8 De verg: wordt gesloten met het zingen van Ps 25 : 2 en gebed door broeder Müller.

Geschied in onze Kerkenr.verg: van den 9 Augustus 1865 te Emden.

S.C. de Haan, pr.
H.W. Müller
M.K. Saadhoff
J. Remmers
R. Bakker
R.E. Lübbers
K.J. Stapela

1865, den 13 Sept:

Kerkenraads Vergadering

Tegenwoordig zijn alle kerkenrads leden behalve Remmers, die later ingekomen is.

Art. 1 De vergadering wordt geopend met het zingen van Psalm 105 vs 3 en gebed door den Leeraar.

Art. 2 De diakenen en Kerkmeesters doen rekening en verantwoording over kerk en armgelden.

Art. 3 De Notulen der vorige vergadering worden gelezen en goedgekeurd.

Art. 4 Komt in aanmerking een verzoek van vrouw Schr”der , om eenige onderstand in de begrafenis kosten van hare moeder de wed: Schr”der, gewezen lidmaat der gemeente. De verg: besluit 5 Rth: ter vergoeding uit de armkas te geven, doch waarvan 2 Rth: zulen worden afgetrokken en aan de kerkenkas gegeven tot voldoening voor bankhuur schuld van Schr”der, zoodat aan zijn vrouw 3 Rth: zullen worden ter hand gesteld.

Art. 5 Komt in aanmerking den eisch van H.v.d Oever , nam: dat wij de onkosten zullen betalen ter verkrijging eener Notarieelen volmagt zie de Not: van 3 Mei art 4, voor welke onkosten v.d. Oever nogtans, bij de ontvangst van het geakkordeerde

Seite 56

geld, eigenhandig tekende dat dezelve voor zijne rekening kwamen. De verg: agt deze eisch niet alleen onbillijk maar zelfs onregtvaardig; doch besluit om alle moeite en onkosten die er bij regtelijke vervolging plaats mogten hebben voor te komen, de onkosten te betalen en alzoo de zaak aan een eind te brengen. Dit wordt de kerkmeesters opgedragen.

Art. 6 Komt in overweging eene uitnoodiging van de Praeses der laatsgehouden Syn: Verg: aan onze kerkenraad om afgevaardigde te zenten op eene te houden bijzond: Syn: den 3 Octob: e:k: te Amsterdam . De verg: besluit den Leeraar met Credentz brief aftevaardigen.

Art. 7 De Leeraar verzoekt vrijheid om op Zondag den 8e October in Groningen te mogen preeken. De verg: geeft toestemming.

Art. 8 Nog komt in aanmerking een uitnoodiging om afgevaardigde te zenden op een Classicale verg: te houden den 13 Octob: te Bierum . De verg: besluit om den Leeraar met de ouderl: Müller voorzien van Credentz brief daarheen aftevaardigen.

Art. 9 Remmers verhindert zijnde vroeger te komen komt in de verg: Na zitting ontvangen te hebben worden hem de vor: artikels voorgelezen, doch door hem geprotesteerd tegeen art: 4 dezer Not:

Art. 10 De verg: neemt de reklamens van Remmers in overweging, doch wordt na vele discusien bepaalt bij art 4 te blijven.

Art. 11 Komt ter sprake de Collekcte voor minvermogende studenten in de Godgel:h: volgens besluit der Syn: verg: van 27 Junij b:l:. Dezelve wordt door de verg: bepaald op den 17 d: maand.

Art. 12 De verg: besluit op Zond: den 24 dezer biduur te houden voor de Algem: Verg: zie art. 6 en de collecte aftezonderen tot vergoeding der reiskosten daarheen.

Art. 13 De verg: wordt gesloten met zingen van Psalm 25 vs 2 en gebed door broeder Saadhoff.

Aldus geschied in onze Kerkenr:verg: van 13 Sept: 1865

ter bevestiging getekend

S.C.de Haan, Leeraar
H.W. Müller.
K.H. Saadhoff
J. Remmers
R. Bakker
R.E. Lubbers
K.J. Stapela

1865, den 18 Octob:

Kerkenraads Vergadering

Niet tegenwoordig zijn de Leeraar en diaken R. Bakker door omstandigheden verhindert.

Art. 1 De verg: wordt geopend met zingen van Psalm 119 vs 3 en gebed door broeder Saadhoff.

Art. 2 De diaken en kerkmeesters doen rekening en verantwoording van kerk en armgeld.

Art. 3 Notulen der vor: verg: worden gelezen en goedgekeurd.

Seite 57

De Leeraar verhindert zijnde vroeger te komen komt in de verg:

Art 4 en geeft verslag als afgevaardigde van de handelingen op de Algem:Verg: te Amsterdam . De verg: neemt hierin genoegen.

Art. 5 De Leeraar en ouderl: Müller geven verslag als afgevaardigden van de handelingen der Classie:verg: gehouden te Bierum . De verg. neemt ook hierin genoegen.

Art. 6 Komt ter sprake het uitdeelen van turf aan de behoeftige . De verg: besluit naar gewoonte daarin te handelen.

Art. 7 De Kerkmeester broeder Lübbers steld voor om op eene min kostbare wijze, de patorij schoorsteen te veranderen ten einde het zoo lastige rooken voor te komen. De verg: stemd hierin toe.

Art. 8 Wordt gesproken over het houden van des Heeren Avondmaal en bepaald zoo de Heere wil en wij leven op Zondag den 29e dezer, na vooraf voorberijding gehouden en huis bezoek gedaan te hebben.

Art. 9 Nog wordt bemerkt dat na tweemaal de gemeente te zijn voorgesteld en door de kerkenraad onderzogt zijnde tot lidmaat dezer gemeente is aangenomen Marten Okken .

Art. 10 De vergadering wordt gesloten met het zingen van Ps. 84 vs 3 en gebed door broeder Müller.

Aldus geschied in onze Kerkenraads vergadering van 18 October 1865, ter bevestiging getekend

S.C.de Haan, pr:
H.W. Müller
M.K. Saadhoff
J. Remmers
R.E. Lubbers
K.J. Stapela

1865, den 1 November

Kerkenraads Vergadering.

Niet tegenwoordig zijn Saadhoff, Bakker en Stapela.

Art. 1 De verg: wordt geopend met het zingen vban Ps: 86 vs 6 en gebed door den Praeses.

Art. 2 De Praeses leest een brief voor van broeder K.J. Stapela inhoudende een verzoek om van deze vereg: verschoond te blijven dar hij door zijn beroep verhindert wordt.

Art. 3 De diaken en kerkmeester doen regening en verantwoording van de kerk en armgelden.

Art. 4 ERr wordt nog over een en ander gesproken doch de verhandeling uitgesteld tot een volgende vergadering.

Art. 5 De vergadering wordt gesloten met het zingen van Psalm 119 vs 3 en gebed door broeder Remmers.

Aldus geschied in onze verg: van 1 November 1865

ter bevestiging getekend

S.C. de Haan, pr.
H.W. Müller
J. Remmers
R.E. Lubbers

Seite 58

1865, den 6 Decemb:

Kerkenraads vergadering

Niet tegenwoordig zijn Saadhoff en Remmers.

Art. 1 De vergadering wordt geopend met het zingen van Ps 103 vs 2 en gebed door den Leeraar.

Art. 2 Kerkmeesters en Diakenen doen rekening en verantwoording over de kerk en armgelden.

Art. 3 Wordt gesproken over de verandering des kerkenraads daar de diensttijd van den ouderling Muller en den diaken Remmers weder verstreken is en onderling werd gevonden dat door den kerkenraad voor beide betrekkingen een drietal kandidaten gesteld zal worden waaruit dan de mansleden een persoon zullen verkiezen.

Art. 4 De tijd verstreken zijnde wordt de vergadering voor ditmaal gesloten met gebed doorbroeder Lübbers.

NB Daar het te kort op kerktijd is wordt voor dit maal bij het sluite ndezer vergadering niet gezongen.

Geschied in onze kerkenr:verg: van den t December 1865

ter bevestiging getekend.

S.C.de Haan, praes.

H.W. Müller

R. Bakker

R.E. Lubbers

K.J. Stapela

1865, den 13 Dec:

Bijzondere Kerkenraads Vergadering

Art. 1 Niet tegenwoordig is Bakker, verhindert door ongesteldheid.

Art. 1 De verg: wordt geopend met het zingen van Psalm 119 vs 17 en gebed door den Leeraar.

Art. 2 De Leeraar geeft verslag waarom deze verg: belegt is geworden nam: om de stembriefjes voor eene ouderling en een diaken in orde te brengen zie de vor:Not: art 3

Art. 3 Wordt door den Kerkenraad met algemeene stemmen tot kandidaten verkozen voor ouderling Reinders, Lubbers en Muller en voor diaken Stapela, Kattenhoorn en Remmers; en het in orde brengen der stembriefjes voor de mansledematen aan de Leeraar opgedragen.

Art. 4 Wordt door den kerkenraad, volgens Classikaal besluit, genomen op de Clas:Verg: van den 12 October 1865 volgende ledematen van het lidmaatschap gerooijeerd als C.J. Meijer en deszelfs huisvrouw Z.H. Schmidt ; en bepaald hiervan dan de voornoemde persoonen schriftelijke kennisgeving te doen en hetzelve insgelijk de gemeente bekend te maken.

Art. 5 Wordt nog bepaald om in de laatste week dezer maand andermaal te vergaderen om jaarlijkschee rekening te doen en over het een en ander nog nader te spreken.

Art. 6 De vergadering wordt gesloten met het zingen van Ps 42 vs 5 en gebed door broeder Stapela.

Geschied in onze Kerkenr:verg: den 13 Decemeber 1865

ter bevestiging getekend

S.C.de Haan, pred.

H.W. Müller,

M.K. Saathoff

J. Remmers

R.E. Lübbers

K.R. Stapela

Seite 59

1865 den 29 Dec:

Kerkenraads Vergadering waarop alle broeders tegenwoordig

Art. 1 De vergadering wordt geopend met het zingen van Psalm 90 vs 9 en gebed door den Leeraar.

Art. 2 De diaken en kerkmeesters doen rekening en verantwoording der maandelijksche ontvangstten en uitgaven van kerk en armgelden.

Art. 3 Verder doen diaken en Kerkmeesters jaarlijksche rekening en verantwoording der ontvangsten en uitgaven dezes jaars waaruit bleek dat de kerk dit jaar sloot met een te kort van 36 Rth: .. penningen en de armkas met een voordeelig saldo van 10 Rth. 17 Gr. en 5 pn. behalve de 32 Rth: saldo des jaars 1864 welke aan de Kerkenkas geleend zijn zie de Not: van 28 Decemb 1864 art 5

Art. 4 De overige Kerkboeken worden nagezien en in orde bevonden.

Art. 5 De Notulen van 13 Sept. l:l: art 5 wordt bemerkt dat de Heer H.v.d. Oever de Notarieelen volmagt daar vermeld, kosteloos heeft overgezonden na nogmaals daartoe schriftelijk aangemaand te zijn. Hierop wordt de bevordering der aflossing van het Hypothek aan de Kerkmeester opgedragen.

Art. 7 Wordt bemerkt dat met meerderheid van stemmen tot ouderling herkozen is H.W. Müller en tot diaken bij vernieuwing gekozen K.J. Stapela . Nadat deze broeders de bediening onder biddend opzien tot God hebben aangenomen wordt de bevestiging van broedeer Stapela bepaald op den 1e Jan: e.k. als wanneer broeder Remmers van zijne bediening als diaken zal worden afgelost.

Art. 8 Broeder Remmers draagt het conto boek met de saldo kas der armgelden aan broeder Bakker over.

Art. 9 De Leeraar vraagt naar de gemeentelijke toestand en wordt er gesproken over Dieneman welke vroeger reeds tot deze gemeente behoorden maar na dat de gemeente weder vereenigd was, toen vele onttrouw geworden zijn en zich met de Afgesch: hebben vereenigd, heeft hij zich niet verklaard met deze gemeente te willen blijven staan. Hieromtrend wordt aangemerkt dat dit dezen man wel toe te geven was daar hij volgens zijn getuigenis van dien toenmalige vergadering niet geweten heeft en naderhand altijd getuigt heeft, aan zijne eenmaal afgelegde belijdenis nimmer ontrwou te willen worden. Hierop wordt algemeen geodgevonden hem op dit getuigenis (hetwelk hij door zijn getrouw opkomen onder de gemeente, bevestigd heeft) als lidmaat der gemeente te erkennen en hem daarvan kennis te geven.

Art. 10 Broeder Remmers steld voor om vrouw Beneken iets uit de armenkas te bedeelen.

Art. 11 De Broeders maken bezwaar hierover daar voornoemd lidmaat nog een eigen huis heeft en zulk bezwaar zoude geven voor volgende omstandigheden.

Art. 12 Er wordt over dit bezwaar geraadpleegt en na lang beraaad het volgende geoordeeld

ten 1e Dat voornoemd lid dat huis niet verkoopen kan, terwijl het zeer winig waarde heeft en dus voordeeliger is het te verhuuren als ook dat zij er niets op nemen kan dewijl het geen Hypotheek waardig is

ten 2d Dat de huur

Seite 60

welke zij uit dit huis trekt maar zeer gering is, zoodat zij er slechts de huur van kan voldoen die zij zelf moet verwoonen.

Art. 13 Hierop word nu onderling besloten, voornoemd lid eenig onderstand te geven doch met deze bemerking, dat dit geen gevolg geven kan bij andere omstandigheden om iemand die nog eenig eigendom of middel van bestaan heeft te bedeelen, dewijl dit lid in hoogst ziekelijken toestand verkeerd en dus volkomen magteloos is om nog iets tot hare onderstand te kunnen doen.

Art. 14 De Kerkenraad gaat voor om aan R.E. Lübbers bij vernieuwing de kerkmeester bediening op te dragen, dewelke zulks in onderwerping aan des Heeren Raad ook weder aanneemt.

Art. 15

Aan Br. Remmers wordt de bediening als assistent Kerkmeester opgedragen, doch waarop hij zegt, van wege bezwaar omtrend zijn ligchaamszwakte hiertoe niet te kunnen besluiten.

Art. 16 Wordt onderling goed gevonden dat Br. Lubbers vooreerst allen zal dienen, tot dat de Kerkenraad omtrend deze zaak nader zal hebben beslist.

Art. 17 De tijd verstreken zijnde wordt de vergadering gesloten met het zingen van psalm 84 vs 3 en gebed door broeder Muller.

bijlagen tot deze Notulen, No 1

Daar de tijd verstreken was is de Kereknraad later bij elkander gekomen om te spreken over het houden van des Heeren Avondmaal en hetzelve bepaald zoo de Heere wil en wij leven op zondag den 21 Janu: e.k. na vooraf huisbezoek gedaan en des zondags te voren voorbereijding gehouden te hebben.

idem, No 2

Nog wordt gesproken over het doen der driemaandelijksche collecte voor min vermogende studenten in de Godgeleerdheid volgens belsuit der Alg: verg: van 27 - 20 Junij 1865 te Rott: art 10. Hiervor werd als nog geen bepaling gemaakt maar tot vervolg uitgesteld.

Aldus geschied in onze Kerkenraads Vergadering gehouden tot sluiting dezes afgeloopen jaars den 29 December 1865

Ter bevestiging getekend.

S.C.de Haan, pr.

M.K. Saadhoff,

H.W. Müller

J. Remmers

R. Bakker

K.J. Stapela

R.E. Lubbers

1866, den 31 January

Kerkenraads Vergadering waarop alle de Broeders tegenwoordig zijn.

Art. 1, De Vergadering wordt geopend met het zingen van Psalm 119 vs 17 en gebed door den Leeraar

Art. 2 De Diakens en kerkmeester doen rekening en verantwoording van de ontvangst en uitgave der Kerk en armgelden.

Art. 3 De kerkmeester geeft kennis dat het tweede Hypotheek op het kerkgebouw groot 600 Rth tegen de maand April is gekondigt, en brengt mede de verg. in herinnering de aflossing van een actie groot 50 Rth.

Art. 4 De verg: neemt beide punten in overweging en bepaald omtrend het eerste middelen in het werk te stellen dat voornoemde Hypotheek door een ander wordt vervangen, hetwel de kerkmeester wordt

Seite 61

opgedragen; en het tweede punt nog eene vergadering uit te stellen dewijl de geldelijke bezwaren zie de Not: van den 9 Aug: l:l: nog niet zijn opgelost, waaromtrend de Kerkmeesters ook wordt opgedragen, hiertoe nogmaals bij de gemeente leden rond te gaan.

Art. 5 De Leeraar brengt de verg: in kennisneming de collecte voor Stud: in de Godgel:h: zie de bijlage no 2 der vor: Not:. Dezelve wordt bepaald op Zondag den 11 Febr: e:k: des voormiddags.

Art. 6 Broeder Remmers die de laatste verg: in zijn bediening als Diaken was afgelost, doch op deze verg: door den Leeraar is uitgenoodigd, te komen om de not: der vor: verg te ondertekenen, komt in de vergadering.

Art. 7 De verg: draagt Br: J. Remmers nogmaals de bediening als assistent Kerkmeester op en wordt door hem na eenig beraad ook aangenomen en hij dus weer bij vernieuwing als lid der verg: erkend.

Art. 8 Niets meer te verhandelen zijnde wordt de verg: gesloten met het zingen van Psalm 25 vs 2 en gebed door Broeder Saadhoff.

Geschied in onze Kerkenraad verg: 31 Jan: 1866

Ter bevestiging getekend

S.C.de Haan, pr.

M.K. Saadhoff

H.W. Müller

R. Bakker

K.J. Stapela

B.E. Lubbers

J: Remmers

1866, 2 Maart